Enkele manieren waarop we naar de apparatuur luisteren, en daarbij soms grove fouten maken.

Als er iets veranderd is in de installatie...
Het "akoestisch geheugen"
Iedere keer anders
Luisterproeven
Een voorbeeldje van een luister ervaring
Blind testen en statistiek

Als er iets veranderd is in de installatie...
Veel Hifi enthousiasten beschouwen de luisterproef als de meest ultieme test. Begrijpelijk, want het gaat nu eenmaal om het uiteindelijke geluid.
Velen zijn zich echter niet bewust van, of ontkennen het feit dat heel wat ingrepen in de audio installatie geen enkel klankmatig effect hebben. Deze mensen willen per sé verschil horen, ook bij de kleinste ingreep. Ook het feit dat ons akoestisch geheugen niet zo goed is als we zouden willen speelt ons parten. En willen we wel zo'n perfect akoestisch geheugen?

Het "akoestisch geheugen"
Het menselijk gehoor heeft ongelofelijk veel mogelijkheden ( sommige dieren doen het in sommige opzichten overigens veel beter....) maar veel Hifi enthousiasten gaan eraan voorbij dat ons gehoor ook z'n grenzen heeft, en dat vooral ons -ik noem het maar- "akoestisch geheugen" ernstige beperkingen heeft. De herinnering aan hoe iets zonet of gisteren klonk zakt erg snel weg, en de vergelijking met hoe het nu klinkt berust vaak op toeval en verwachtingspatronen. Objectieve waarneming is erg moeilijk.

Iedere keer anders
Iedere keer als je het zelfde muziekstuk hoort luister je naar andere aspecten van wat er te horen valt. Gelukkig maar, want als je in 1 keer alles gehoord en onthouden zou hebben, zou een tweede keer luisteren saai zijn, en een derde keer niet om door te komen. Het is dus een gelukkige omstandigheid dat ons akoestisch geheugen niet zo best is. Je vergeet een heleboel en het is fantastisch om het wéér eens te horen.
Waarschijnlijk door dit mechanisme verwarren heel wat High Enders de vertekende herinnering van wat er voorheen te horen viel met iets dat er in de apparatuur veranderd is.

Luisterproeven
Luisterproeven moet je doen als er nadrukkelijke verschillen te verwachten zijn. Bij de keuze of vergelijking van luidsprekers is dat stellig het geval. Bij de de vergelijking van elektronische apparatuur en kabels zijn de verschillen doorgaans uiterst klein of afwezig. Als je luisterproeven wilt doen in situaties waar de te verwachten verschillen klein zijn kan alleen een blinde test met een flink aantal herhalingen en een flink aantal mensen in het panel uitsluitsel geven. Tests in je ééntje, waarbij je weet wat er veranderd is zijn nietszeggend, je verwachtingspatroon speelt een veel te grote rol.

Een voorbeeldje van een luister ervaring
Een tijdje terug was ik ergens waar er geluisterd moest worden naar iets waarvan geen verschil te verwachten is. Er werd o.m. een mij onbekend stukje muziek gebruikt dat begon met wat getokkel op een snaar-instrument, dan ging er een dame wat zingen in een taal die ik niet machtig ben, en dan kwam er een klap op een laag geïntoneerde trom. Op zich best mooie muziek. De klap op de trom kwam bij de eerste keer als een volslagen verrassing. Bij de tweede keer dat het stukje gespeeld werd lette ik beter op de trom, want ik wist nu wanneer die kwam, en ik wilde het laag uit die betrekkelijk kleine boxjes wel wat beter horen. Ik lette nu dus op het laag. Mooi. Maar pas bij de derde keer hoorde ik ook het wrijven van de stok over het vel van de trom. Dat was me de eerste keer niet opgevallen.

Blind testen en statistiek
Blind testen betekent dat het luister panel op geen enkel moment weet naar welke configuratie er geluisterd wordt. Zonodig moet door een scherm of zo voorkomen worden dat ze iets kunnen zien of vermoeden.
Er moet een flink aantal tests gedaan worden, liefst ook met een redelijk aantal mensen. Een groot aantal tests is nodig om een resultaat te krijgen dat nadrukkelijk afwijkt van wat je ook met een dobbelsteen zou kunnen bereiken. Een voorbeeld: Als je 10 tests doet en 7 zeggen ja en 3 nee, dan is dat een waardeloos resultaat. De kans is vrij groot dat je dit met een dobbelsteen ook bereikt. Doe je echter 100 tests, en 70 zeggen ja en 30 nee dan is er echt wat aan de hand, want de kans dat je dit met een dobbelsteen gooit is nihil.
N.B. De term "Dubbel Blind" is vooral afkomstig uit de medische wereld van het testen van medicijnen en behandelmethodes. Het gaat er dan om dat niet alleen de patient, maar ook de behandelaar (die de patient interviewt en/of onderzoekt) niet weet of die patient het echte medicijn of een placebo krijgt. Bij blind testen aan audio spullen is "dubbel" blind meestal niet mogelijk en ook niet nodig. Degene die de test uitvoert kan moeilijk onkundig blijven van welke configuratie op welk moment speelt. Hij of zij moet wel zoveel mogelijk buiten beeld blijven om niet door ongewilde non-verbale tekens iets te verraden.

Deze pagina / website is in ontwikkeling