Tips

Ik spui op deze website veel kritiek op toestanden en beweringen in het hifi-wereldje die met een beetje technische kennis onderuit gehaald kunnen worden.

Er is me sinds de introductie meerdere keren gevraagd of ik ook een positieve bijdrage kan leveren. Nou, positieve bijdragen zijn er vanaf het begin al op tal van plaatsen in mijn web te vinden in de vorm van uiteenzettingen hoe de dingen wel werken, en hoe je heel veel geld kunt besparen door geen mallotige dingen aan te schaffen

Het leek me echter nuttig om de belangrijkste tips toch nog eens samen te vatten.

Zondig niet tegen de fysica.
Elektronica en geluidsweergave hebben alles te maken met natuurkunde. De natuurkunde kent vele "wetten" die inzoverre verschillen met de menselijke wetgeving dat je ze niet kunt overtreden. De straf komt altijd, automatisch, en zonder tussenkomst van het CJIB. De straf komt ook nooit in de vorm van een geldboete of gevangenis, maar dat wat je probeert te maken met zulke overtredingen gewoon niet goed werkt.

Ik begin natuurlijk met de luidsprekers en luidsprekerkasten, want dat zijn de meest bepalende schakels in de hifi-keten.

Gebruik geen dipool luidsprekers.
Het is tegenwoordig een mode-trend, maar het begint met zondigen tegen de natuurkunde (het kortsluit effect), en dat krijg je nooit meer echt goed.
Luidspreker(kast) ontwerp is een vak van compromissen, maar er zijn goede concepten die beginnen met het serieus nemen van de natuurkunde. Ik noem de gesloten box en sommige transmission line systemen.

Gebruik geen basreflexkast
of een ander principe dat gebaseerd is op een extra resonator (orgelpijp). Zulke systemen gebruiken de ene resonantie om de andere te onderdrukken, maar ze doen dat op een zodanige manier dat de extra resonator altijd te laat is. Voor continue tonen (orgelbassen en zo) werkt dat prima, maar voor impulsen (pauken, grote troms) werkt het niet goed. Het tijdgedrag van zulke systemen is sub-optimaal.

Gebruik niet meerdere luidsprekers
voor het midden- of (nog erger) het hoog gebied. Het gebruik van multipele luidsprekers is nooit nodig uit overwegingen van voldoende vermogen en de ruimtelijke afstraal karakteristieken worden er ernstig door beperkt.

Bedenk je drie maal voor je een hoorn-systeem gaat gebruiken.
De exponentiele- (er zijn varianten) hoorn staat terecht bekend om z'n hoge rendement en de lage vervorming. Het hoge rendement haalt de hoorn ten dele uit het richt-effect, waardoor je eindigt met een kleine "sweet spot" en een kritische opstelling. Door het verloop van de hoorn een beetje anders dan exponentieel te maken kan er wat aan het richteffect verbetered worden, maar echt goed wordt het nooit. Een hoorn die ook bij de laagste frequenties goed werkt is onhanteerbaar groot. Er bestaan oplossingen waarbij de kamerwanden een rol spelen (bijv. de Klippshorn) maar dat is in veel situaties een onpractische methode.

Gebruik geen Elektrostaten voor het laag.
Elektrostatische luidsprekers (ESL's) geven veelal een sublieme weergave in het midden en hoog. Dat komt door de geringe trillende massa en de goede koppeling aan de lucht. Waar elektodynamische (conus- en dome-) luidsprekers allerlei resonanties in het midden en het hoog hebben omdat ze centraal en via-via aangedreven worden, heeft de ESL dat veel minder. Practisch alle oppervlakte van een ESL-membraan wordt direct aangedreven.
Full-range ESL's lijden in het laag echter steevast aan dezelfde problemen als dipool-systemen, en daar komt nog bij dat de grote uitslag van de folie bij de laagste frequenties veel praktische problemen geeft.
Bij constructies waarbij het hoog door dezelfde folie weergegeven wordt als het laag dreigt bovendien het probleem van doppler-vervorming.
In nogal wat ESL's wordt een segmentering gebruikt zodat slechts een klein deel van de folie het hoogste hoog afstraalt (vaak een smalle vertikale strip), en een steeds breder deel werkzaam wordt voor lagere frequenties. Dit werkt zeker ten goede, maar naar mijn ervaring is het onvoldoende om een grote "sweet spot" te krijgen en er blijft een risico voor doppler vervorming omdat de hogetonen strip meestal ook het laag weergeeft.

Beperk in kleine kamers de laagweergave door een filter vóór de versterker; niet alleen door de luidspreker zelf.
In een kleine woonkamer komen de laagste frequenties van het audio spectrum vaak niet goed tot hun recht. Er treden gemakkelijk kamer-resonanties op die vaak hinderlijker zijn dan een beetje gebrek aan het allerlaagste laag.
Vaak wordt dit pobleem opgelost door het kiezen van een luidspreker/behuizing die het laagste laag niet meer weergeeft. Zo'n keuze is ook verdedigbaar omdat zulke luidsprekerkasten doorgaans een stuk kleiner zijn (het "Huisgenoten-effect")
Vergeet echter niet om er voor te zorgen dat de luidspreker de lage frequenties die 'ie niet kan weergeven ook niet aangeboden krijgt vanuit de versterker. Bij zulk sub-laag gaat een luidspreker gemakkelijk flink vervormen omdat er grote conus-uitslagen gaan ontstaan. Die lage tonen worden niet weergegeven, maar wel de vervorming ervan.
Een goed gekozen high-pass filter vóór de eindtrap geeft hier mogelijk een beduidende reductie van de vervorming bij muziek materiaal waar heel lage frequenties in voorkomen. De vervorming van het laag in de versterker wordt zo ook verminderd. Dat geldt voor buizenversterkers die vaak een toenemende vervorming bij lagere frequenties hebben. (zie verderop)
De gebruikelijke klankregeling in versterkers (zo die er is) is niet geschikt om dit probleem aan te pakken. Deze tast een veel te groot frequentie gebied aan. Je moet hier een speciaal filter voor gebruiken. Voor zover ik weet zijn zulke filters niet aanwezig in handels versterkers en ook niet los in de handel verkrijgbaar.
Riekus:

Dag Riekus,

Bedankt voor je reactie.

Ik denk dat je gelijk hebt met je opmerkingen, maar het ging me er in dat lemma om dat ALS je de keuze voor een kleinere luidspreker hebt gemaakt -en daar kunnen meerdere redenen voor zijn- je ook moet zorgen dat 'ie het laag dat 'ie niet kan weergeven ook niet toegevoerd krijgt. Hoe lager de toon, des te groter de conusuitslag, en daarmee ook de intermodulatie vervorming van het geluid dat wel weergegeven wordt.

De basreflexkast is hierbij vooral in het nadeel, want beneden de resonantie frequentie valt de akoestische belasting van de luidspreker snel weg door de lek via de poort. Een gesloten box doet dat beter, en de door jou aangegeven druk-koppeling zal langer (bij lagere frequenties) in stand blijven.

Ik zal de redactie van dat lemma herzien als ik er weer tijd voor heb. (nu erg druk)

From: Riekus Reinders [mailto:riekus.reinders@home.nl]
Sent: Friday, February 06, 2009 1:20 AM
To: 'Jan Breemer'
Subject: golfmodel / drukkamermodel

Hallo Jan,

Ik zat nog wat te lezen op die leuke site van je en kwam dit tegen:

"Beperk in kleine kamers de laagweergave door een filter vóór de versterker; niet alleen door de luidspreker zelf.
In een kleine woonkamer komen de laagste frequenties van het audio spectrum vaak niet goed tot hun recht. Er treden gemakkelijk kamer-resonanties op die vaak hinderlijker zijn dan een beetje gebrek aan het allerlaagste laag."

't Klopt niet helemaal volgens mij. In kleine woonkamers gaat de weergave eerder (bij hogere bas-frequenties) van golfmodel over op drukkamermodel, simpelweg omdat de gehele golflengte niet meer in de kamer past. Dit betekent dat onder die frequentie (waarvan de golflengte nog in de kamer past) er geen lopende golven meer zijn en dus ook geen staande, een groot voordeel !!!!!. Lage tonen klinken dan bijzonder strak, ik zeg altijd ik kan de bassist "verstaan" waarmee ik bedoel dat ik precies kan horen welke noten hij speelt, en hoe hij ze speelt, timing, etc.

Overal in de kleine woonkamer zijn de lage tonen in dezelfde fase; drukkamermodel, de gehele kamer is steeds in overdruk en onderdruk. 't Enig "nadelige" effect is dat drukkamerweergave een veel beter rendement heeft dan via het "golfmodel". 't Laag kan dan overdreven hard zijn ...........maar wel berestrak !!!!

In een auto is dit effect nog veel sterker. Er is in een auto (wel de ramen dicht, anders is de drukkamer lek) maar heel weinig vermogen nodig om extreem lage frequenties hoorbaar weer te geven.

Groetjes,

Riekus, die dit zo even op de late avond....ooooooops 't is al nacht, uit de bovenkamer schud :-)

Wordt vervolgd.....

Ik stel hier een vraag: Kan iemand me uitleggen wat het voordeel / het begerenswaardige van een Single Ended buizen versterker is? Behalve dan dat 'ie ten ene male geen last heeft van overneem vervorming (cross-over distortion), want daar heeft geen enkele klasse A-schakeling last van.
En ja, die luchtspleet in de single-ended trafo zorgt er voor dat de trafo zelf minder vervorming levert bij lage frequenties. (zie Hopkinson, en het trafoprobleem)