Wat is jouw mening over de HDCD
Vraag over radio ontvangst in de auto
Vragen over luidsprekers voor DVD / SACD multikanaal opstellingen.
Het
geluid dat we met een HiFi installatie willen weergeven komt steevast uit een
signaalbron.
Dit kan zijn:
Radio ( AM, FM, DAB, Digitenne, Internet radio)
Radio
ontvangst is algemeen bekend. Meestal zal men radiostations in de FM band
beluisteren.
De ontvangst kwaliteit op de middengolf is het predikaat HiFi niet waard. Ook op
andere golflengten (lange golf, korte golf) is de ontvangst kwaliteit ook niet
beter dan die van een matige telefoonverbinding.
FM
radio geeft een behoorlijke geluidskwaliteit, en bijna altijd stereo.
De aangewezen ontvangst apparatuur is de FM-tuner. Er zijn hedentendage
nauwelijks slechte tuners in de handel, afgezien van de
"wekkerradio's" die meestal een belabberde antenne hebben, waardoor
alleen de sterkste staions te ontvangen zijn. (in sommige delen van het land is
bijv. radio 4 totaal niet te ontvangen op een wekkerradio, en ik word zo graag
gewekt met iets klassieks of anderszins interessants....Helaas woon ik net in
zo'n dekkings gat)
Minder bekend is wellicht dat sinds ca. 1996 de polarisatie richting van de FM radio zenders in Nederland vertikaal is. Dat was vroeger horizontaal. Als je FM ontvangst pleegt met een eigen antenne moet je de "tanden van de hark" vertikaal zetten, als een hoofdletter H.
In
woonkernen en stedelijke gebieden zijn de FM stations die "via de
ether" uitzenden meestal op de kabel te vinden, samen met FM-stations die
niet "via de ether" uitzenden (zoals de Concert Zender) of normaliter
niet ter plekke te ontvangen zijn, zoals buitenlandse stations.
In de buitengebieden ben je voor een fatsoenlijke radio ontvangst van meer dan
een paar stations aangewezen op een (digitale) sateliet
ontvanger of op terresteriale digitale
ontvangst.
Er is een vraag en antwoord over bepaalde problemen met de FM radio ontvangst in de auto, maar het zelfde probleem speelt ook bij een stationaire ontvanger met een eigen antenne.
Wat
zijn de belangrijkste crietria bij het kiezen van een FM tuner?
- De functies en het bedieningsgemak. Wil je ook Lange, Midden en Korte golf
kunnen ontvangen ? Hoeveel kanalen wil je kunnen vastleggen?
- Als je met een eigen antenne werkt is het ruisgetal van belang, zij het dat de techniek al vele jaren zo is dat dat nauwelijks meer verbeterd kan worden. Je kunt het ruisgetal van de hele keten mogelijk wel verbeteren met een antenne met meer elementen = meer "antenneversterking"
- Een Stereo FM ontvanger heeft intern een filter om de z.g. piloottoon van 19 kHz te onderdrukken. Fabrikanten hebben enige vrijheid om de precieze eigenschappen van det filter te bepalen en dat kan een gering effect hebben op de weergave kwaliteit. Fabrikanten die hier veel aandacht aan besteden zullen dat ook luidkeels in de folders vermelden.
Het
geluid van een TV-toestel is meestal van matige tot slechte kwaliteit. Dat komt
omdat de TV-fabrikanten weinig kosten willen maken voor een goed geluid. Zelfs
waar dat wel gedaan is is het resultaat meestal slechter dan dat van een matige
hifi installatie.
Het loont dan ook bijna altijd om het TV-geluid weer te geven over een redelijke
of goede HiFi installatie.
De kwaliteit waarmee het TV-geluid uitgezonden wordt is meestal net zo goed als
dat van de FM- radio uitzendingen, maar bij een zwart/wit film uit 1925 moet je
je natuurlijk niet teveel voorstellen.
Slechts weinig TV-ontvangers beschikken over een mogelijkheid om het
geluidssignaal naar een HiFi installatie te leiden. Zo goed als alle video
recorders/spelers hebben die aansluiting wel (vaak via de SCART connector). Het
is zeer de moeite waard om de video recorder te gebruiken om af te stemmen op
een TV-station. De TV-ontvanger blijft dan op het VCR-kanaal staan, of indien
via een SCART-kabel aangesloten, op een AV-kanaal. De verbinding via een scart
kabel geeft steevast ook een betere beeldkwaliteit.
Op deze manier is het ook mogelijk om stereo geluid te krijgen bij een mono
TV-ontvanger.
Mijn opvatting is: koop de goedkoopste mono-TV met evt. het grootste beeldformaat (of koop een beamer), gebruik de VCR of je sateliet ontvanger om een TV-station te kiezen en stuur het stereo geluid naar je hifi versterker.
Met
een sateliet ontvanger kunnen niet alleen zeer veel TV-stations, maar ook veel
radiostations ontvangen worden met digitale kwaliteit. Voor de ontvangst van de
Nederlandse publieke en commerciele omroep (ook radio) is een door Canal+
"goedgekeurde" digitale ontvanger en een geldige (nou ja, kijk hier
eens) Canal+ kaart nodig. Een Canal+ basis abonnement kost ca. €
14,= per jaar en ca. € 50,= eenmalig. Daarnaast zijn er ontvangers te koop die
weliswaar niet "goedgekeurd" zijn door C+, maar die -met een C+ kaart-
goed werken. Deze ontvangers kunnen meestal veel meer stations ontvangen dan de
typische "C+ doos", maar zijn ook wat duurder, en je moet je wat meer
verdiepen in de techniek en terminologie rond satelietontvangst.
Met een "twin-LNB" unit op de schotel (de outdoor unit) kun je twee
satelieten ontvangen zonder de schotel te moeten draaien. Als je meer satelieten
wilt ontvangen heb je een rotor nodig, en een ontvanger die zo'n rotor kan
aansturen. Je kunt dan tientallen satelieten ontvangen die samen een paar
duizend radio en TV-kanalen geven. (Je moet dan wel veel talen op deze wereld
beheersen, en veel kanalen zijn gecodeerd)
In tegenstelling tot antennes voor de conventionele ontvangst van (ether) radio en TV hoeven sateliet schotels niet hoog boven het maaiveld opgesteld te worden. Er is alleen een voldoend ruim zicht nodig op de sateliet, en dat is in Nederland voor Astra (Nederlands pakket) tussen 30 en 40 graden vertikaal en ongeveer 13 graden ten oosten van het pure zuiden.
De wereld van digitale sateliet techniek is sterk in beweging. Er worden regelmatig nieuwe coderingssystemen geintroduceerd waarmee oudere ontvangers vaak niet overweg kunnen. Er komen in een hoog tempo nieuwe ontvangers op de markt die steeds meer en betere ontvangst- en bedieningsmogelijkheden bieden. Je loopt een risico om nu een ontvanger te kopen die over een half jaar blijkt volledig ingehaald te zijn door nieuwere ontwikkelingen.
Veel sateliet ontvangers zijn wel erg sterk op TV-zappen georienteerd. Niet zelden worden de mogelijkheden voor radio ontvangst als een "ondergeschoven kindje" behandeld. Reken er op dat je de TV moet aanzetten om de radio-functies te kunnen bedienen. Er kan meestal maar 1 station tegelijk ontvangen worden, tenziij je meerdere sateliet ontvangers hebt die "doorgeregen" kunnen worden (dat kan vaak wel). Die ontvangers hebben dan ieder een legale kaart nodig om de gecodeerde kanalen te kunnen ontvangen.
Dreambox
Voor
de fervente computeraars is de "Dreambox" een interessante optie. Dat
is een sateliet ontvanger gebaseerd op een PC-Linux platform. Het ding komt o.m.
met een ethernet aansluiting en de mogelijkheid om er een harddisk in te bouwen.
200 GB is momenteel (Q1-2005) het goedkoopst per GB en geeft je 100 uur
kwaliteits video. Je kunt 'm behalve met de AB bedienen via een web interface,
je kunt bestanden uitwisselen met FTP of Samba, en configureren via telnet. Als
je thuis een vast IP adres hebt kun je 'm zelfs vanaf je kantoor bedienen via
het internet. Er zijn inmiddels talloze software versies in omloop (Images)
evenals allerlei plug-ins. Ja, en er zijn ook heel wat illegale
mogelijkheden.
Kijk ook bij "mijn spullen"
Beeld en geluidskwaliteit van sateliet ontvangst
In het begin van 2005 verweet iemand me dat ik te weinig enthousiast zou zijn over de (geluids) kwaliteit van sateliet ontvangst. Ik wil daarom nog even benadrukken:
De
geluidskwaliteit van het radio en TV geluid benadert de CD-kwaliteit: geen
spatje ruis, en een uitstekend frequentie bereik. Ook de beeldkwaliteit is
volstrekt ruisvrij en met een prima beeldscherpte.
De continuiteit van de ontvangst is meestal probleemloos. Alleen bij een heftige
onweersbui of hagelstorm valt de ontvangst wel eens even uit, en als de schotel
vol zit met plaksneeuw gaat het ook niet meer. Stel je schotel dus zo op dat je
er nog gemakkelijk bij kunt. (dat is ook voor het initieel uitrichten wel
handig)
In
een steeds groter deel van Nederland is digitale ontvangst via de kabel
mogelijk. Het aantal TV- maar ook radio kanalen dat ontvangen kan worden stijgt
voortdurend.
De beeld- en geluidskwaliteit is beduidend beter dan die van analoge ontvangst
via de kabel of via de ether. Je hebt wel een speciale ontvanger nodig en
een soort chip-kaart, net als bij de sateliet ontvanger. Een belangrijk
aspect is dat die kaart een beperkte selectie van de ontvangst mogelijkheden
toestaat, afhankelijk van welk abonnement je afgesloten hebt, net als bij de
sateliet ontvanger.
Nadeel is dat je voor elke extra radio of TV in je huis een extra ontvanger nodig hebt, met een extra kaart. Een paar extra kaarten zijn vaak voor een geringe meerprijs verkrijgbaar.
Informeer verder bij je kabelbedrijf.
In
een toenemend deel van het land is nu digitale ontvangst mogelijk met DAB
(alleen radio, kijk hier
of hier)
of Digitenne (Radio en TV, kijk hier)
Het is te verwachten dat de ontvangst kwaliteit van deze zenders beduidend beter
is dan die van de conventionele FM-radio of TV via de ether (met een eigen
antenne) of via de kabel. Of de ontvangst ook beter is dan die van sateliet
ontvangers staat nog te bezien.
De
CD-speler zal de meest gebruikte signaal bron voor huiskamer HiFi zijn. Alle
spelers, behalve misschien de allergoedkoopste, geven een geluidskwaliteit die
zonder meer subliem genoemd kan worden.
Alleen als alle andere componenten van de HiFi installatie aan de hoogste eisen
voldoen kan er met een ‘betere’ CD-speler wellicht nog een geringe
verbetering bereikt worden. (zie analoog en
digitaal en de werking van de CD-speler)
Bij de aanschaf van een CD-speler kun je het beste afgaan op het gebruiksgemak,
de bedienings-mogelijkheden (shuffle play, skip tracks en zo) en -zo je wilt- de
kleur van de kast. De geluidskwaliteit is altijd perfect.
Alhoewel het vaak anders beweerd wordt is er geen noodzaak voor een bijzonder zwaar of robuust loopwerk, en de CD-speler hoeft ook niet bijzonder trillingsvrij opgesteld te worden.
Sommige spelers maken meer lawaai dan andere. Dat is hinderlijk als de speler dicht bij je luisterplek staat.
De CD speler in je PC is minder geschikt voor HiFi, omdat er in het inwendige van een PC nogal wat signalen omgaan die als storende bijgeluiden uit de luidsprekers kunnen komen. Bovendien is de D/A converter van een PC-speler vaak van mindere kwaliteit. In het hoofdstuk over CD's maken van je vinyl collectie staat nog wat meer over Hifi en de PC.
High Definition Compatible Digital.
Een gewone CD of CD-speler met wat extra faciliteiten. Er wordt hoog opgegeven over de "enorme verbeteringen" maar als je precies gaat kijken wat er gebeurt rijzen er nogal wat vraagtekens. In feite wordt er resolutie opgeofferd voor meer dynamiek met een kaboutertje dat stiekum aan de volume regelaar draait. Dat kaboutertje wordt bestuurd door informatie van het minst-significante bitje van de 16 bit CD-data.
Het ziet er niet naar uit dat het systeem commercieel gezien noemenswaardige betekenis heeft gekregen.
Er is een vraag en een antwoord van mij over de HDCD
Super Audio CD. Een verdere ontwikkeling van de CD met een technologie die verwant is aan die van de DVD, maar uitsluitend met stilstaand beeld en/of een hoeveelheid tekst..
Er zijn ongeveer de volgende claims:
Er is een conventioneel CD-spoor dat in iedere gewone CD-speler afgespeeld moet kunnen worden, en dan qua kwaliteit en mogelijkheden identiek is met de gewone CD.
Daarnaast is er een tweede spoor dat alleen met een speciale SACD-speler afgespeeld kan worden. Hiervoor wordt het volgende geclaimd:
- Een frequentie bereik tot wel 100 KHz. (Dit is om tegemoet te komen aan de misvatting van veel Hifi hobbyisten dat zulke frequenties of verschilfrequenties daartussen gehoord zouden kunnen worden)
- Een ruisafstand van meer dan 120 dB in plaats van de 96 dB van het gewone CD-systeem. (Ook dit is uitsluitend om aan de getallenfreaks tegemoet te komen, De systeem grens van 96 dB wordt in de praktijk n.l. nooit bereikt, omdat een dergelijk grote dynamiek in de huiskamer niet hanteerbaar is, en zelfs in de concertzaal niet voorkomt.)
- In het digitale traject worden minder filterstappen gebruikt. Het komt er ongeveer op neer dat het signaal van de 1-bit A/D converter aan de opneemkant direct op de plaat gezet wordt, en dat het bij weergave zonder de noodzaak van oversampling naar de 1-bit D/A converter gaat. Zie voor deze begrippen het hoofdstuk "Analoog en digitaal" Dit zou resulteren in een betere weergave van korte impulsen. (Ik sluit dat niet uit, maar ik voorspel wel dat het verschil met een gewone CD uiterst klein zal zijn)
- Een wezenlijk andere mogelijkheid is er om tot 5 onafhankelijke kanalen weer te geven. Hiermee wordt ongetwijfeld een veel sterkere beleving van de ruimtelijkheid bereikt, echter met de kosten van drie extra volwaardige luidsprekers en bijbehorende versterkers en de moeite om dit er bij de huisgenoten in te krijgen.
De microfoon opstellingen voor zulk multikanaal stereo zijn nog in een experimenteel stadium.
SACD platen hebben altijd het SACD (DSD)-spoor, maar het gewone CD-spoor ontbreekt soms, en ook multikanaal geluid is er niet altijd.
Er is een vraag/antwoord over de luidsprekers / opstelling voor multikanaal weergave.
Digital
Versatile Disk, oftewel: Veelzijdige Digitale Schijf. Er kan zowel audio,
stilstaande of bewegende beelden, computerprogramma's of een samenhangende
mix hiervan op staan.
DVD biedt op dit moment vooral mogelijkheden voor video weergave met multikanaal
audio (Links front, Rechts front, Centrum front, Links achter, Rechts achter, en
evt. een z.g. subwoofer voor het laag (Wees voorzichtig bij de aanschaf van een
sub-woofer. Veel van deze kasten produceren een indrukwekkend boem geluid bij
ca. 70 Hz, maar maar presteren absoluut niets bij lagere frequenties)
Er zijn ontwikkelingen dat DVD mogelijkheden gaat bieden voor echte multi-kanaal
stereofonie. De standaards hiervoor zijn echten nog in ontwikkeling.
Er is een vraag/antwoord over de luidsprekers / opstelling voor multikanaal weergave.
Er zijn inmiddels (aug 2003) een aantal DVD spelers op de markt die ook SACD kunnen afspelen. Voor mensen die de "Thuis Theater" mogelijkheden van DVD willen kombineren met de SACD is dit een serieuze optie. Je moet dan uiteraard niet die priegelige luidsprekertjes en die boembox gebruiken die doorgaans met DVD systeem komen, maar goede hifi luidsprekers voor links en rechts, voor het normale 2-kanalen stereo gebeuren, en neem ook best wat forsere kastjes voor de effect luisprekers.
Het kombineren van DVD en SACD multikanaal kan wat omschakel problemen opleveren met de eindversterkers. DVD multikanaal wordt vaak gedecodeerd door een DTS Receiver, een apparaat dat een FM-tuner, DTS en Dolby Digital decoders en 5.1 of 7.1 eindversterkers combineert. Het is de vraag of er ook analoge ingangen zijn voor de multikanaal signalen van een SACD speler, dan wel digitale overdracht mogelijk is van het multikanaal SACD geluid. (Digitale overdracht van het stereo SACD signaal is sowieso uitgesloten)
Bij een gecombineerde DVD / SACD speler speelt dit niet, maar je hebt een eind / regelversterker nodig die voldoende luidsprekerkanalen ondersteunt.
In verband met het zelf branden van DVD's is er nog (begin 2004) een diversiteit aan systemen die niet altijd goed met elkaar willen samenwerken. Zo kennen we DVD-R, DVD-R/W, DVD-ROM, en dan zijn er ook nog +jes en -nnetjes., en dan zijn er ook nog verschillende DVD-audio formaten. Ik weet er het fijne niet van, dus als je zelf wilt gaan branden moet je je eerst goed op de hoogte stellen.
De
ouderwetse platenspeler is natuurlijk niet HET instrument voor de ultieme HiFi.
Niettemin hebben veel mensen een aanzienlijke platen collectie met vaak
uitstekende opnames van ook uitstekende technische kwaliteit. En daar willen we
best nog eens van genieten.
Ik heb een apart hoofdstuk gewijd aan het wel en wee van de platenspeler en de
omgang met de vinyl collectie. Zie Platenspeler.
Hier en daar zie je in de Hifi wereld claims dat "vinyl" veel beter zou klinken dan "digitaal" of "CD". Mogelijk vinden die claims hun oorzaak in het feit dat er op sommige vinyl platen frequenties boven de gehoorgrens van 20 kHz staan, en dat die frequenties, alhoewel op zich onhoorbaar, toch bijdragen aan de geluids impressie. Zie de SACD pagina
Let erop dat bij vinyl platenspelers met een magneto-dynamisch element de kabel capaciteit een belangrijke rol speelt. Zie mijn lezing daarover op de Dutch Do It Yourself Audio dag 2005 in Zutphen
Er is ook een hoofdstuk over het digitaliseren van je vinylcollectie
Een systeem uit de 80-er jaren om gekochte of gehuurde platen met beeld en geluid af te spelen (ook wel beeldplaat genoemd). Er is geen mogelijkheid om zelf platen op te nemen (te branden). Het systeem heeft in de USA een beperkte populariteit gehaald, maar in Nederland is het niet van de grond gekomen. Er zijn amper beeldplaten verkrijgbaar, en de apparatuur is schaars en duur. Het systeem is inmiddels volledig achterhaald door DVD.
De
conventionele compact casette biedt weinig als het om HiFi gaat. Het frequentie
bereik is beperkt . De lage tonen gaan wat moeizaam, en het hoog is erg
afhankelijk van het type casetteband. Ook bij de beste bandjes is het ruisnivo
onaangenaam hoog voor muziek die grote dynamiek (verschillen in volume) heeft.
Bij de afspeel apparatuur dreigt het risico van ongelijkmatige band snelheid, en
de geringste beschadiging van de band (aanraken) is genoeg om het geluid te
verstoren.
Voor Pop- en sommige Jazz muziek voldoet het vaak wel, maar veel
"klassieke'’ muziek heeft te grote volume verschillen om ook de zachtste
passages ruisvrij te kunnen weergeven.
De minidisc is een variant op de CD, maar de schijfjes zijn een stuk kleiner, en ze zitten in een beschermende omhulling, ongeveer als bij een floppy disk.
De geluidskwaliteit schijnt praktisch niet af te wijken van die van de CD, alhoewel er een digitale compressie techniek gebruikt wordt.
Gezien het kleine formaat leent het systeem zich goed voor mobiel geluid.
Ik heb enkele links naar Minidisc sites op de MP3 pagina gezet. Deze links werden me toegestuurd door ene Gerard T.
Veel mensen beschikken (nog) over een Tapedeck oftewel bandrecorder, en hebben soms een flinke verzameling opnames. Als de opnames destijds gemaakt zijn met een zeer goed tapedeck en de banden (en het tape deck) zijn op een goede manier bewaard dan kunnen veel opnames nog best redelijk tot goed klinken. Door het langdurig bewaren van de band zullen de hoge tonen achteruit gaan. Dit effect is sterker bij opnames op lage bandsnelheid. Bij snelheden van 9.5 cm/sec en lager is de achteruitgang meestal ernstig. Bij 19 cm/sec kan het meevallen. Bij de omroep werd veelal 38 cm/sec gebruikt en worden de banden bewaard onder gunstige condities (temperatuur, vochtigheid) Er zijn zodoende nog zeer veel uitstekend opnames.
Als je je privé opnames voor verder verval wilt behoeden kun je ze overspelen op CD, of er MP3 bestanden van maken. Dit gaat op een vergelijkbare manier als bij vinyl platen
De
door Philips geintroduceerde digitale HiFi variant van de bekende compact
casette. De DCC apparaten kunnen ook analoge casette bandjes afspelen (maar niet
opnemen). "DCC" is op een commerciele flop uitgelopen. Ik denk omdat
de traditionele casette-consument nauwelijks geinteresseerd is in een betere
geluidskwaliteit, en de verdere meerwaarde van de DCC (betere bedienbaarheid,
snelzoeken e.d.) niet opwoog tegen de aanzienlijke meerkosten van zo’n
apparaat en de bandjes.
DCC gebruikt bepaalde dynamiek-compressie technieken die in de HiFi- wereld met
enig wantrouwen bekeken werden.
Digital
Audio Tape is ruim eerder op de markt gekomen dan DCC. DAT heeft zich een plaats
verworven in de semi professionele wereld, maar ik veronderstel dat die positie
inmiddels wel aangetast is door andere digitale systemen. In de consumenten
sfeer heeft DAT nooit enige betekenis gehad.
De geluidskwaliteit doet niet onder voor CD, maar de apparatuur en de bandjes
zijn tamelijk duur.
Ook omdat de DAT opnemer/speler mechanisch tamelijk gecompliceerd is verwacht ik
geen toekomst voor dit systeem, dus zorg dat je je opnames overgespeeld hebt op
CD of DVD voordat je DAT stuk gaat en niet meer gerepareerd kan worden.
Er zijn DAT systemen die met sample frequenties van 96 kHz of misschien nog hoger kunnen werken.
Het
interne van een computer is een omgeving waarin gemakkelijk elektrische
stoorsignalen kunnen worden doorgegeven. Het weergeven van CD’s, DVD of
radio/tv ontvangst is heel wel mogelijk, maar er is een gerede kans dat de
weergave gestoord wordt door de interne activiteit in de PC-kast.
Vraag je eerst eens af waarom je je CD’s en radio / tv wel zo nodig via de PC
moet weergeven. De luidsprekerkastjes die met een PC meekomen zijn bijna altijd
van de laagst denkbare kwaliteit. Een aparte tuner/CD-speler en versterker in je
PC-kamer geeft meestal een veel beter geluid, zelfs als je die spullen voor
weinig geld op een rommelmarkt gekocht hebt.
Een goede reden is natuurlijk wel als je (een deel van) je muziek collectie op de PC hebt staan. Het nadeel dat je die PC niet in de luisterruimte wilt hebben vanwege het lawaai, of omdat 'ie ook in de studeerkamer nodig is kun je oplossen met een laptop (wel USB of Fire Wire) en een netwerk verbinding.
Als je overweegt om een audio signaal naar je PC te sturen (bijv. om CD's te maken van je vinyl collectie) is het aan te bevelen om slechts met digitale signalen naar de PC te gaan. Digitale signalen zijn nagenoeg ongevoelig voor dit soort storing. De analoog/digitaal omzetting moet dan ergens anders plaats vinden, en daarvoor zijn er tegenwoordig externe "geluids kaarten" te koop (USB of Fire-Wire). Sommige kunnen stereo opnemen met 96 kHz sample frequentie en 24 bit resolutie (ook afspelen natuurlijk) maar hoe het met het vastleggen gaat weet ik nog even niet. DVD is een goede optie, maar ik weet de details nog niet. Deze externe geluidskaarten komen ook vaak met analoge uitgangen voor 5.1 en/of 7.1 multikanaal weergave van DVD's.
MP3
is een coderings/compressie techniek voor digitale audio signalen.
Het maakt in principe niet uit op welk medium de informatie is opgeslagen, als
het maar afgespeeld kan worden via een MP3 decoder. Zo'n MP3 decoder kan een
programma'tje zijn op een voldoend snelle computer, maar er zijn ook (vooral
draagbare) spelers die met een soort CD's werken, of een voldoend groot digitaal
geheugen hebben om een substantiele speelduur mogelijk te maken.
Ik heb van MP3 niet veel meer kennis dan dit, en geen ervaring. Ik weet ook niet
of de weergave kwaliteit in de buurt komt van HiFi standaards. Ik weet wel dat
de compressie techniek een bijna-maar-niet-perfecte reconstructie van het
orgineel mogelijk maakt.
MP3 komt in een in een groot aantal varieteiten (verschillende compressie-dichtheden) en vooral de sterkst gecomprimeerde bestanden klinken ronduit belabberd; de minst gecomprimeerde schijnen net het etiket "aanvaardbaar" te kunnen dragen.
Inmiddels heb ik van enkele mensen wat informatie toegestuurd gekregen en dat staat hier.
Ipod
en vergelijkbare muziek archiverings doosjes
De Ipod komt uit de Macintosh
hoek, maar er is inmiddels een keur, zoniet wildgroei, aan andere doosjes van
het formaat sigarettenpakje waarmee je honderden uren muziek kunt opslaan met
een uitstekende geluidskwaliteit. Voor de oordopjes die standaard meegeleverd
worden moet je meestal iets beters aanschaffen, maar met enig zoeken vind je
daar uitstekende weergevertjes voor.
Het afspelen van muziek uit zulke doosjes via een high-end installatie gaat
meestal ook subliem. Bij een niet al te sterke compressie is het verschil met
een originele CD niet te horen.
Microfoons, en elektronische of elektronisch versterkte muziekinstrumenten
Dit zijn interessante onderwerpen, maar ze vallen buiten het bereik van deze website.
In deze paragraaf neem ik vragen op die mij over signaalbronnen en zo gesteld werden, en de antwoorden zoals ik die gegeven heb.
Vraag: Wat is jouw mening over HDCD
Wat is jouw mening nou eigenlijk is over het HDCD gebeuren. Ik heb namelijk zelf een speler waar zo'n decoder in zit. Tevens heb ik ook enkele HDCD (cd's) en ik moet zeggen dat ze zeer strak klinken. Maar of dit nou direct te maken heeft met het HDCD gedeelte vraag ik mij zelf af. Ik ben dan ook ten zeerste benieuwd wat jouw visie hierop is.
Antwoord:
Ik moet bekennen dat ik tot nog toe niet bekend was met de HDCD. In de loop der tijd heb ik natuurlijk wel eens wat gegons waargenomen, maar het was nog niet tot mij doorgedrongen dat er inderdaad zulke producten op de markt gekomen zijn.
Een rondgang langs diverse websites levert vooral veel loftrompetten op met claims over "geweldige" verbeteringen van de geluidskwaliteit en zo goed als geen informatie hoe het nu echt werkt. Pas bij flink doorgraven op de website www.hdcd.com kom je wat technische verhalen tegen die al-of-niet tussen de regels in iets loslaten over de principes.
Wat
ik er van begrepen heb is het volgende:
(Raadpleeg voor een aantal begrippen mijn hoofdstukken over A/D
en D/A omzetting en ook die over de
CD-speler)
Het systeem is volledig compatibel met de CD-standaard. D.w.z. 16 bit data en 44.1 kHz sample frequentie. Er is geen sprake van hogere sample frequenties of het omzeilen van de steile anti-alias filtering die bij 44.1 kHz hoort.
HDCD's kunnen afgespeeld worden op een gewone CD-speler, en gewone CD's op een HDCD-speler. In beide gevallen zou er al een kwaliteits verbetering optreden.
Het optimale resultaat wordt (uiteraard) alleen bereikt met een HDCD op een HDCD-speler.
Het werkt ook met een HDCD in een gewone CD-speler die een digitale (S/P-dif) verbinding heeft met een HDCD decoder of -versterker.
Het minst significante bit van de 16-bit data wordt gebruikt om er bepaalde informatie in te coderen over de sterkte waarme het geluid weergegeven moet worden. De termen zijn hier "peak extend" en "low level range extend".
Het gaat er om dat in de HDCD speler het (analoge) weergeef volume sterker of zwakker gemaakt wordt afhankelijk van het minst significante bit in de muziek-informatie.
Nou, ik denk dat dit systeem best kan werken, zij het dat er wat vraagtekens rijzen bij de snelheid waarmee het volume aangepast wordt. Ik heb daar nog geen informatie over gevonden. Hifi puristen zijn nogal afkerig van systemen waarbij dynamiek compressie/expansie wordt toegepast en dat is hier beslist het geval.
Wat gebeurt er precies bij een HDCD op een HDCD speler?
Kenmerkend is dat er in een HDCD speler een kaboutertje zit dat aan de volume regelaar draait. Die kabouter wordt geïnstrueerd door informatie van het minst significante bitje in de 16-bit digitale datastroom.
De hardste passages worden "normaal" op de plaat geschreven. Het kaboutertje zorgt er echter voor dat ze extra hard weergegeven worden. Dit heet "peak extend"
De matig harde passages worden wat harder dan "normaal" op de plaat gezet, en dat compenseer je wellicht met de volume regelaar.
De zachtste passages worden nog wat harder op de plaat gezet, en het kaboutertje zorgt dat ze weer extra zacht (dus zoals bedoeld) weergegeven worden. Dit heet "Low level range extend"
Als alles goed ingeregeld is dan is het resultaat dat je de oorspronkelijke dynamiek hebt, maar dat de hele zachte en matig harde passages met meer resolutie (effectieve bitjes) op de plaat staan dan bij een recht-toe-recht-aan CD.
De resolutie winst bij de matige en zeer zachte passages weegt waarschijnlijk op tegen het verlies aan resolutie door de kabouter instructies.
Wat gebeurt er als je een HDCD op een gewone CD speler afspeelt?
Het belangrijkste is dat het kaboutertje ontbreekt. Als je het volume zo instelt dat de hardste passages net goed zijn zullen de matig harde passages te hard zijn, en de zachtste nog meer te hard. De hogere resolutie van de matige en zachtste passages blijft, maar de dynamiek is flink minder.
De hogere resolutie wordt overigens aangetast door de instructies voor het kaboutertje in het minst significante bit. Ik vermoed dat er slechts om de zoveel bitjes 1 gebruiikt wordt voor de kabouter, maar een gewone CD-speler kan er niets anders dan ruis van bakken. Waarschijnlijk is dit niet hoorbaar, maar de claim dat het er beter van wordt is pertinent onwaaar.
Wat gebeurt er als je een gewone CD op een HDCD speler afspeelt?
Als het goed is is dit niet anders dan met een gewone CD-speler. De HDCD speler zou in de gaten moeten hebben dat het om een gewone CD gaat, omdat de kabouter informatie ontbreekt.
Nog iets over de dynamiek van de standaard CD.
Het bereik daarvan is ca. 95 dB. D.w.z. dat het CD-systeem een principiel ruisnivo heeft van ca. -95 dB. Dat is ruimschoots voldoende om de pakweg 40 dB dynamiek van de practische volumeverschillen in een muziekstuk te behappen. In de zwakste passages is er dan altijd nog dik 50 dB ruisafstand.
Ik verzeker je dat als je je volumeregelaar zover open zet dat je in de zwakste passages de ruis van het CD-systeem hoort, je bij de hardste passages aan je glasverzekering gaat denken, zo je versterker en je luidsprekers dat al aan kunnen.
N.B. Bij de meeste CD's is het ruisnivo dat je in de zwakste muziek passages kunt horen NIET dat van de CD, maar dat in de opname. Van de ventilatie in de studio, het ademen van de musici, en de ruis van de microfoon versterkers etc. Zelden is de CD-ruis de beperkende factor. In de pauzes tussen de tracks staan er digitale nullen op de plaat. Het signaal dat daar van af komt is niet behept met die - 95 dB kwantiserings ruis, dus daar hou je alleen de ruis van het analoge deel van de CD-speler over.
M.a.w: Er is bij het CD-systeem geen probleem met het dynamisch bereik, dus het is erg onwaarschijnlijk dat een systeem met een groter dynamisch bereik alleen daarom beter zal klinken.
Bij het vergelijken van HDCD en CD opnames moet je wel de zekerheid hebben dat er het zelfde materiaal op staat, en dat er niet gerommeld is met de mix en/of met de dynamiek. Die overweging geldt ook voor een CD/SACD vergelijk.
Vraag over radio ontvangst in de auto
Hoe
komt het dat je in de auto van sommige kanalen twee voorkomens vindt heel dicht
bij elkaar. Dus ontvangst van Radio1 op 48.1 en 48.3. Één van de twee
ontvangsten is ook vaak sterker.
Het is dus in ieder geval zo dat je twee zenders ontvangt, bv Lopik en Den Haag.
Dan is het ook logisch dat 1 van de twee zenders sterker is en dus beter te
ontvangen is.
Maar waarom ontvang ik ze op twee verschillende frequenties?
Mijn antwoorden staan hier in blauw.
FM
zenders hebben een beperkte reikwijdte. Afhankelijk van het vermogen en de
hoogte van de zendantenne maximaal zo'n 50 à 60 Km. Om het hele land te
bedekken zijn er dus meerdere zenders nodig die hetzelfde programma uitzenden.
Dezelfde frequentie kan op meerdere plaatsen gebruikt worden, als die plaatsen
voldoende ver uit elkaar liggen.
Om voor een bepaald programma een aansluitende dekking te krijgen gebruikt men
zenders waarvan het bereik overlapt, maar op verschillende frequenties. Als men
dat op dezelfde frequentie zou doen zou dat tot ernstige multi-pad effecten
(daarover straks meer) in een groot deel van het verzorgingsgebied leiden.
Hypothese 1:
Er wordt op verschillende frequenties uitgezonden, nl 48.1 en 48.3. Vreemd! Want
er wordt zelfs geadverteerd met frequenties met een preciesie tot achter de
komma.
Ik
denk dat je hier een tikfout gemaakt hebt. De FM band loopt ruwweg van 80 tot
110 MHz. Je bedoelt mogelijk 84.1 en 84.3, maar ook daar zitten geen publieke
zenders, ze zitten vrijwel allemaal boven 85 MHz.
Dat cijfer achter de komma is niet zo gek, want de bandbreedte van een FM zender
is ca. 0.2 MHz (en sommigen gaan daar nog wel eens overheen in de signaal
pieken) Meestal gaat de afstem nauwkeurigheid van (auto) radio's in stappen van
0.05 MHz (50 KHz)
Hypothese
2:
Door de afstand veranderd de frequentie. ???
Dat in ieder geval niet.
Vraag 2, maar aan de eerste gerelateerd. Waarom is het vaak zo dat als je voor een stoplicht stopt (heel langzaam rijdt) dat de ontvangst sterkte veranderd. in ongeveer 20 to 50 cm is de ontvangst van minimaal tot maximaal veranderd. Ik zou zeggen een inteferentie effect. En dat zou betekenen dat verschillende zenders met dezelfde frequentie uitzenden.
Je bent hier dicht bij de waarheid, alleen is het meestal niet zo dat het om verschillende zenders gaat. Het gaat hier om reflecties van het signaal van 1 en dezelfde zender, die via verschillende wegen bij je antenne komen. Reflecties kunnen veroorzaakt worden door gebouwen en andere objecten, soms flink ver weg.
Vooral
aan de rand van het verzorgingsgebied van een zender kunnen reflecties
gemakkelijk net zo sterk zijn als het directe signaal, en dan kan er een bijna
volledige uitdoving plaatsvinden. We noemen dit de multi-pad effecten. Denk maar
aan een vijver waarin je regelmatige golven maakt die tegen de kanten
reflecteren. Op sommige plaatsen zullen die golven elkaar versterken, op andere
plaatsen kunnen ze elkaar uitdoven. Bij FM radio gaat het om golven van ca. 3
meter lengte. Een verplaatsing van een paar decimeter kan dan al flink uitmaken,
en ik heb het meerdere malen meegemaakt dat (stilstaand in de auto) het ritme
van de ruitenwissers uimaakt of er wel of geen ontvangst is
Zo af en toe (het bereik van een FM zender is ook wat afhankelijk van sommige
weers-omstandigheden) gebeurt het dat je afwisselend de ene en de andere zender
ontvangt. Je zit dan tussen de verzorgingsgebieden van twee zenders op dezelfde
frequentie die verschillende programma's uitzenden en elkaar normaal niet
overlappen.
Op de webstek www.nozema.nl kun je allerlei overzichten en dekkingskaartjes vinden. Zoals je ziet is voor nogal wat zenders de dekking allesbehalve landelijk, in het bijzonder voor de klassieke zender radio 4. SCHANDE!
Vraag: Wat weet je over de geluids kwaliteit van digitaal gecopieerde CD's?
Antwoord:
Tot nog toe heb ik niet gemerkt dat er ook maar het geringste kwaliteits verlies optreedt. Dat is ook niet erg waarschijnlijk; een digitale copie valt niet te onderscheiden van het origineel, tenzij er lees- of brand fouten optreden. In de meeste gevallen merk je dat meteen aan de typische "Tsjilp" van een overslaande CD.
Je kunt een controle doen door de nieuwgebrande CD opnieuw te rippen en dan met een bestandsvergelijk te kijken of 'ie identiek is aan het origineel.
Wat er wel fout kan gaan heeft met de instellingen van het brander programma te maken. Niet zelden wordt er bij de standaard instellingen tussen tussen alle tracks in een pauze van 2 seconden ingelast. Dat is funest voor een opname waarbij de delen zonder onderbreking in elkaar overgaan.
Een andere verrassing had ik met een HP8100 brander en windows XP. WXP kan zonder speciaal brander programma audio CD's maken. En dat ging goed, behalve dan een enorme knal aan het eind van elk track. Ik heb niet uitgezocht wie ik de schuld moet geven. Ik heb later gevonden dat dit effect niet meer optrad, maar ik weet niet waarom.
Verder is het bekend dat wat oudere CD-spelers de zelfgebrande CD's vaak niet willen afspelen. Jammer, maar helaas.
Tip: Neem in de auto, zeker op vakantie, alleen copiën van je CD's mee. Als de boel gestolen wordt heb je de originelen nog.......
Vragen over luidsprekers voor DVD / SACD multikanaal opstellingen.
Vraag 1:
Meerkanaals weergave vergt 5 of 6 luidsprekers ipv. 2 voor stereo. Is het nu nodig om 6 kwaliteits luidsprekers aan te schaffen of kan er bezuinigd worden op de surround speakers? En hoe kan men het beste te werk gaan bij het opstellen van al deze luidsprekers?
Antwoord:
Multikanaal wordt tot nog toe bijna uitsluitend voor effect weergave bij film gebruikt. Bijna zeker weten dat DTS en Dolby surround ervan uitgaan dat de surround luidsprekers geen laag kunnen weergeven.
Hoe het bij pure audio opnamen in multikanaal (DVD-Audio of SACD) gaat weet ik nog niet. (Ik heb een paar van zulke platen, maar ze nog niet goed beluisterd in multikanaal) Goede methoden om multikanaal op te nemen (microfoon opstelling e.d.) zijn nog in ontwikkeling en ik ben een beetje bang dat de diverse mastering technici nogal "op effect" werken. In hoeverre ze daarbij uitgaan van effect luidsprekers die geen laag en amper midden weergeven weet ik niet. Voor volwaardige multikanaal weergave zijn naar mijn smaak een aantal identieke kanalen nodig, maar ik denk dat de muziek wereld beseft dat weinig mensen bereid zijn om die investering te doen.
Mijn advies is voorlopig om je installatie te laten bestaan uit:
- 2 klasse luidsprekers voor Links en Rechts, zowel bij normaal stereo als multikanaal L en R front.
- Bescheiden full
range luidsprekers (formaat schoenendoos+ , 20 Hz hoeft niet, maar vanaf
zo'n 40 Hz moeten ze wel wat gaan doen) voor de effecten.
Gebruik géén subwoofer. Die dingen geven meestal alleen 70 Hz weer en
daaronder niets. Je L/R front luidsprekers kunnen dat veel beter. Stel het
systeem dus in op géén subwoofer gebruik, maar bas over de front luidsprekers.
Je hebt dan voor een bescheiden bedrag een systeem dat het niet onmiddelijk laat
afweten als er opnames komen die ook midden en wat laag weergave vergen van de
effect luidsprekers.
Voor de ruimtelijke opstelling van de luidsprekers kun je het best de aanwijzingen in de meegeleverde documentatie opvolgen. Maar kijk ook wat de mogelijkheden van je kamer zijn en gebruik je gezonde verstand.
Vraag 2:
Steeds vaker worden er receivers aangeboden met de mogelijkheid te corrigeren voor de akoestiek van de kamer, hetgeen ongeveer als volgt gaat: Eerst met een microfoon en testsignalen enige metingen doen (handmatig dan wel automatisch) en vervolgens deze meetresultaten gebruiken om timedelays en outputlevels van de verschillende speakers mee in te stellen. Is het investeren in een dergelijk systeem verstandig? Leidt dit echt tot substantiele verbeteringen?
Antwoord:
Ik heb geen ervaring met zulke systemen, maar ik hou mijn hart vast. In de professionele wereld van P.A. en concertzaal akoestiek worden zulke methoden wel gebruikt, maar dan zitten er mensen aan de knoppen die verstand hebben van akoestiek en weten wat ze doen. Hier wordt dat geheel overgelaten aan de software en een al-of-niet goede handleiding.
Ik denk dat het best goed kan werken voor het instellen van de volumes en de vertragingstijden (afstanden) van de diverse luidsprekers. Als er echter ook correcties gedaan worden m.b.t. frequentie- en fase karakteristiek dan zie ik meer extra problemen dan oplossingen. In de meeste woonkamers staat het n.l. bol van de reflecties en multi-pad effecten (fluit je kamer maar eens door met de sweep generator die op mijn software pagina's staat). Als je dat probeert te corrigeren op basis van de gegevens van een microfoon op 1 plaats dan kan het resultaat wel eens véél erger zijn dan wanneer je niets doet.