De nieuwe kleren van de keizer
Hoe weet je of ik HiFi in huis heb
Wat zijn de belangrijkste factoren die de geluidsweergave thuis nadelig beinvloeden
Hoe komt de klankkleur van het geluid tot stand
Hoe komt het dat we geluid ruimtelijk ervaren
Waar moet je op letten om goede luidsprekers te vinden
Je hebt geen HiFi nodig om van muziek te kunnen genieten
Hoe heeft al deze onzin in de wereld kunnen komen
De geloofwaardigheid van de informatie op deze website
De nieuwe kleren van de keizer (beknopt)
Op een dag kreeg de Keizer bezoek van een kleermaker die vertelde dat hij een nieuwe, dure stof gebruikt die slechts zichtbaar is voor slimme mensen. Dat leek de keizer wel wat en hij bestelde meteen een duur gewaad. Toen de Keizer z'n nieuwe kleren kon passen zei hij -beschaamd door het feit dat hij ze niet kon zien- "Wat een prachtig gewaad!". En de hele hofhouding beaamde dat.
Bij de eropvolgende rijtoer zat de Keizer geheel naakt op z'n paard, maar niemand had het lef om dat te zeggen.
Alleen een klein jongetje riep: Héé kijk nou, een blote vent op een paard!
Dit sprookje is illustratief is voor
een aantal beweringen die in het High-End HiFi-land rondgepompt worden.
Top
HiFi is een afkorting van het engelse
"High Fidelity", in het Nederlands: "Grote Getrouwheid"
Er wordt mee bedoeld dat de geluidsweergave een grote getrouwheid vertoont met
het origineel, doorgaans het geluidsbeeld in de concertzaal of de opneem studio.
In de 50/60-er jaren is door enkele elektronica tijdschriften het gebruik van de
Nederlandse term ‘Werkelijkheids Weergave’ aangemoedigd. Dit is niet gelukt.
De afkorting WW heeft later een geheel andere betekenis gekregen.
Hoe weet je of je HiFi in huis heb
Ga eens naar een concertzaal(tje) waar
akoestische muziek gemaakt wordt (dus zonder microfoons en luidsprekers). Het
doet er niet erg toe wat voor muziek het is, maar het is wel handig als je
dezelfde of soortgelijke muziek ook thuis op de plaat hebt of via de biep kunt
lenen. Luister aandachtig naar de klank van de instrumenten en de ruimtelijkheid
van de weergave.
Beluister vervolgens dezelfde of soortgelijke muziek thuis via je
geluids-apparatuur. Let ook weer op de klank van de instrumenten, en de
ruimtelijkheid van de weergave.
Als je je terugwaant in de concertzaal ben je een gelukkig mens en hoef je niets
aan je apparatuur te veranderen.
Meestal zul je een aanzienlijk verschil merken tussen de weergave thuis en die in de concertzaal. Dat is enerzijds onontkoombaar (je huiskamer is nu eenmaal geen concertzaal) anderzijds kun je met een bepaalde geluidskwaliteit best gelukkig zijn.
Als je niet tevreden bent hoop ik dat je met de informatie op deze website wat verder komt. Mijn bedoeling is om je ervan te weerhouden veel geld uit te geven aan onwerkzame dingen die men je -zekerer weten- zal proberen aan te praten.
Wat zijn de belangrijkste factoren die de geluidsweergave thuis nadelig beinvloeden
Het meest voorkomend zijn slechte
luidsprekers en/of een slechte plaatsing van de luidsprekers.
Zorg dat er vanuit de favoriete luisterstoelen een vrij zicht is op de
luidsprekers en dat de luidsprekers ongeveer op dezelfde afstand staan.
Zet de luidsprekers enigszins vrij van de omgeving en ongeveer op oorhoogte (dus
niet aan het plafond en ook niet achter meubelstukken of in een boekenkast).
Een luister–as in de langste richting van de kamer is meestal gunstiger dan in
de kortste richting.
Iemand die de geluidskwaliteit hoog heeft gaat bij de inrichting van de kamer
uit van een optimale plaatsing van de luidsprekers en de luisterpositie. De rest
van de inrichting komt daarna.
In het algemeen is het niet goed mogelijk om een ongelukkige opstelling van de
luidprekers te compenseren d.m.v. elektronische middelen zoals bijv. een
equalizer.
Het gebeurt zelden dat een slechte geluidskwaliteit aan de elektronische
apparatuur geweten moet worden, terwijl de luidsprekers en hun opstelling wel in
orde zijn.
De factoren die de geluidskwaliteit kunnen verzieken in de elektronische apparatuur bespreek ik o.m. in het hoofdstuk "Hoe klinkt elektronica"
Welke factoren hebben geen of weinig invloed op de geluidskwaliteit.
In High-end HiFi-land is over elk aspect van de weergeef apparatuur wel een bewering te vinden die zegt dat als je het zus-of-zo doet er een "enorme" verbetering van de weergave plaats vindt. Meestal zijn dit effecten die uitsluitend "tussen de oren zitten" en niets met het feitelijke geluid te maken hebben.
Voor de "wat betere"
hedendaagse (2004) weergeef apparatuur (CD-spelers, versterkers e.d.) geldt dat
de geluidskwaliteit (klank) van alle apparaten in hoge mate hetzelfde is. Alleen
bij luidsprekers en luidsprekerkasten vind je nog grote klankverschillen.
Voor bekabeling gelden enkele eenvoudige regels
waar je je aan moet houden. Speciale al-of-niet dure kabels brengen geen
verbetering in het geluid aan.
Hoe komt de klankkleur van het geluid tot stand
Het geluid van een muziek instrument
bestaat uit een grondtoon, en een reeks van boventonen of harmonischen. Dat zijn
frequenties (toonhoogtes) van hele veelvouden van de grondtoon. De onderlinge
sterkte verhoudingen van grondtoon en boventonen bepaalt in eerste instantie de
klank van de toon. Zo heeft een toon van een viool meer en sterkere boventonen
dan diezelfde toon van een piano, en de toon van een klavecimbel heeft er nog
meer.
Dit is de eenvoudigste voorstelling van zaken.
Bij de meeste muziekinstrumenten wijken de boventonen ietsje af van het exacte
veelvoud. Bij tonen die uitklinken, zoals bijv. de piano zullen hogere
harmonischen eerder uitdoven dan de lagere. Bij instrumenten als de gong gebeurt
soms het omgekeerde: tijdens het uitklinken hoort men afwisselend veel en weinig
boventonen.
Sommige instrumenten hebben boventonen die in het geheel geen hele veelvouden van de grondtoon zijn (bijv. carillon).
Er zijn ook instrumenten die niet zo'n nadrukkelijke toonhoogte hebben maar waarbij het geluid bestaat uit een bijna onontwarbare verzameling grond- en boventonen (bijv. bekkens).
Bij bijna alle muziekinstrumenten speelt
de "kast" van het instrument een belangrijke rol. Bij de viool bijv.
wordt de trilling van de snaar door diverse tussenstukjes overgebracht op de
boven-en onderkant van de kast. Dit versterkt het geluid, maar de complexe
resonanties van en in de kast geven de ook specifieke kleuring aan het geluid.
Daarnaast zijn er nog allerlei bijgeluiden, vooral bij het inzetten van een
toon.
Last but not least is er nog de akoestiek van de ruimte waarin het instrument
klinkt. Door reflecties tegen wanden, vloer en plafond worden sommige
frequenties versterkt en andere verzwakt.
Bij HiFi geluidsweergave geldt dat er zo weinig mogelijk extra klank bij moet
komen. Bij versterkers en andere elektronica is dat relatief eenvoudig, maar bij
luidsprekers is het moeilijk. De luidspreker conus vertoont steevast ook
allerlei eigen resonanties, niet alle delen van de conus trillen op de zelfde
manier en tegelijk, en het materiaal van de luidsprekerkast en de lucht er in
kunnen ook allerlei resonanties vertonen. De kunst van het bouwen van HiFi
luidsprekers en -luidsprekerkasten is er vooral op gericht om deze effecten te
minimaliseren.
Kijk ook in het hoofdstuk "Hoe klinkt Electronica"
Hoe komt het dat we het geluid ruimtelijk ervaren
De ruimtelijkheid van het geluid heeft tenminste twee aspecten, nl. dat we echo's of nagalm kunnen horen, en dat we de richting kunnen bepalen waar zich de bron van het geluid bevindt.
Die echo's of nagalm komt/komen doordat de wanden, vloer en plafond van de ruimte waarin we zijn het geluid doorgaans meervoudig reflecteren.
Voor het beleven van de ruimtelijkheid in een concertzaal is 1 van de belangrijkste gegevens het verschil in looptijd en sterkte van het directe geluid ten opzichte van het indirecte, gereflecteerde geluid. Ook de mate waarin bijv. hogere frequenties in de nagalm sneller verzwakt raken dan lagere bepaalt in hoge mate hoe we de akoestiek van de ruimte ervaren.
De richting waar het geluid vandaan komt kunnen we bepalen doordat geluiden die van opzij komen onze oren met een klein looptijd verschil bereiken. Ook is de klank van die twee geluiden een beetje verschillend.
Bij normale stereo weergave moet al het geluid via twee luidsprekers komen die je zou kunnen zien als een paar sleutelgaten naar de concertzaal.
Door een weloverwogen plaatsing van microfoons en een zorgvuldige mixage van al deze signalen zien opneem technici en regisseurs kans om het geluid zo naar het sleutelgat van onze luidsprekers te brengen dat het er enigermate realistisch uit kan komen. Het blijft altijd behelpen, maar het is -gelukkig- verbazingwekkend hoe een goede geluidsinstallatie het geluidsbeeld in de concertzaal soms kan benaderen.
De ruimtelijkheid die je thuis ervaart ligt vooral besloten in looptijd verschillen tussen links en rechts, in sterkte verschillen tussen links en rechts en in de tijdsverschillen tussen het directe geluid en het (in de opneem ruimte) gereflecteerde geluid.
Dit zijn aspecten waar je met je elektronische apparatuur thuis erg weinig aan kunt veranderen. Alleen de kwaliteit en de rondstraal-eigenschappen van je luidsprekers, de opstelling ervan en de akoestiek van je kamer hebben hier nog een flinke invloed.
Kijk ook in het hoofdstuk "Hoe klinkt Electronica"
Waar moet ik op letten om goede luidsprekers te vinden
De luidsprekers die standaard
mee-geleverd worden met een "complete installatie" in de
bruingoedwinkel (bijv. een stereo toren) zijn bijna altijd van een
minimale kwaliteit. Probeer dus een installatie te kopen zonder de
"bijbehorende luidsprekers". Als dat niet kan kun je beter omzien naar
een andere winkel die wel "losse componenten" kan leveren.
Laat je niet beinvloeden door het argument dat "deze luidsprekers en deze
versterker speciaal op elkaar afgestemd zijn". Dat betekent altijd dat je
rommel koopt. Goede luidsprekers en goede versterkers kunnen altijd met elkaar
overweg, zonder dat ze "speciaal voor elkaar gemaakt moeten zijn".
Verwacht niet dat je iets redelijks kunt kopen voor minder dan zo'n € 250,=
(stereo set luidsprekers)
Koop geen boxen van plastic. Neem ook
geen boxen met veel uiterlijk vertoon (vormgeving, chroom elementen, fraaie
welvingen etc.) Dit zijn meestal uiterlijke verfraaingen die vooral bedoeld zijn
om het gebrek aan kwaliteit te verbergen.
Neem je eigen muziek (CD's) mee naar de winkel en laat die daar afspelen op een
rustig moment, via de verschillende luidsprekers die je overweegt. Als de
winkelier daartoe niet bereid is moet je zonder meer naar een andere winkel
gaan. Bij een goede winkel kun je ook afspraken maken voor 's avonds, en als het
om voldoend dure luidsprekers gaat ook wel thuis. Zie: Luisterproef
Veel burenruzies beginnen met- of gaan over
geluidsoverlast.
Bijna altijd klinkt de muziek thuis beter bij een wat hoger volume. Dit geldt
maar een beetje minder voor kwalitatief zeer hoogstaande apparatuur. Als je de
concertzaal in huis wilt hebben is het raadzaam om eerst uit te zien naar een
vrijstaand huis. Als je die mogelijkheid niet hebt dien je zorgvuldig rekening
te houden met de buren. Hou goed contact met hen over wanneer ze waarvan last
hebben en spreek zonodig bepaalde tijden af waarop je wel en niet uit de bol
kunt gaan.
Op het gemeentehuis of de afdeling bouuw-zaken en in bibliotheken kun je vaak
brochures vinden over geluidsoverlast en wat er aan gedaan kan worden.
Op momenten dat de buren (of je
huisgenoten) niet weg willen kun je ook een hoofdtelefoon gebruiken. Voor een
fractie van het bedrag dat je aan goede luidsprekers moet besteden kun je een
uitstekende hoofdtelefoon kopen. Informeer je wel bij meerdere goede
HiFi-winkels over goede hoofdtelefoons. De bruingoed winkel "op de
hoek" heeft meestal alleen goedkope tiepjes voor draagbaar muziekgenot.
Losse oordopjes geven zelden een echt goede kwaliteit, en veel mensen vinden het
onaangenaam om ze te dragen. Een goede hoofdtelefoon heeft ruime schelpen die
niet knellen. De open types geven bijna altijd een beter geluid dan de gesloten
types.
Trek een bedrag uit van € 80,= tot € 150-,=
Top
Je hebt geen HiFi nodig om van muziek te kunnen genieten.
Veel professionele musici hebben
thuis geluids apparatuur die de term HiFi niet waard is. Toch kunnen zij
volstrekt gelukkig naar een opname luisteren, en meestal ook de zwakke of sterke
punten in een uitvoering en zelfs in een opname aangeven. Mensen bij wie de
muziek vóór het geluid gaat zijn zodoende veel goedkoper uit.
Ik herinner me eens intens genoten te hebben van een pianoconcert via een
sigarettenpakje-grote transistorradio, in mijn tent op een vakantie bestemming.
Maar later thuis wilde ik het toch wel weer eens wat echter horen, en daarvoor
had ik gelukkig wat betere spullen bij de hand.
Top
De HOBBY is veelal de meest geld- en tijd- verslindende nutteloze bezigheid die een mens er op na kan houden. High-End-HiFi is daarop geen uitzondering.
Mij dunkt dat een hobby die met techniek te maken heeft bevredigender is als je ernaar streeft om steeds meer te begrijpen van de techniek waarmee je bezig bent.
Als ik wat
rondkijk in High-End HiFi-land (op internet, maar ook in HiFi tijdschriften )
zie ik echter vooral mensen die druk bezig zijn om problemen op te lossen zonder
dat ze eerst eens objectief vastgesteld hebben of ze wel een probleem hebben, en
hoe groot dat wel is. Vooral die kwantitatieve benadering ontbreekt meestal. Bij
hobbyisten mogelijk door gebrek aan elementaire kennis, bij fabrikanten en
leveranciers meestal door het doelbewust weglaten van de kwantitatieve
gegevens, zodat er gesuggereerd wordt dat er een zeer ernstig probleem is
dat alleen met het product X opgelost kan worden.
Geef je geld alleen uit aan dingen die ook echt werken. Het kan geen kwaad als
je dingen koopt die alleen maar mooier zijn en niet beter, maar zeg dat dan, en
geloof niet in de technische onzin waarmee het meestal verkocht wordt.
Het is wat triest
voor de fanatieke HiFi-hobbyist dat er op het gebied van elektronische spullen
bijna geen eer meer te behalen valt, omdat alle elektronica al vrijwel perfect
is. (afgezien van de meest goedkope rommel) Mijn advies is dan ook: concentreer
je op luidsprekers, de opstelling daarvan en de akoestische eigenschappen van je
luisterruimte. Daar valt doorgaans nog het een en ander te verbeteren.
Iemand stuurde me (sept 2005) in een reactie de volgende opmerking, waar
ik hem toch wel gelijk in geef:
"Je spreekt over hobby op je site... Da's natuurlijk een lastig verhaal... Volgens mij is een hobby een bezigheid waaruit je genoegens schept... en dat is voor iedereen anders natuurlijk... Als iemand er dus genoegens uit schept om bakken met geld aan zwaar overpriced audioaparatuur uit te geven, is dat dus wel degelijk een goede hobby... voor die persoon dan... daar moet je niet te hard over oordelen vind ik ...
Het is heel wel mogelijk
dat je op deze website informatie vindt die tegenstrijdig is met wat je tot nog
toe aangenomen hebt. Het kan zelfs zijn dat je veel geld besteed hebt aan dingen
waarvan ik beweer dat je dat geld weggegooid hebt. Jammer, maar helaas....
Je hebt je kennelijk laten overdonderen door adverteerders, verkopers
of hobbyisten die deel uit maken van het circuit
waarin zulke onzin rondgepompt wordt.
Ik ga geen praatgroep beginnen voor mensen die zich hebben kunnen losmaken van
een HiFi-sekte, maar je mag in dit verband wel reageren.
Ik zal zulke reacties met de uiterste discretie behandelen.
Ik kan je adviseren om te rade te gaan bij mensen die echt verstand
van techniek hebben of echte techniek te bestuderen, zodat je begrijpt waar het
om gaat en waar de onzin begint.
Met "echt verstand" en "echte techniek" bedoel ik niet het
klakkeloos napraten van wat er in de glimmende foldertjes en de advertenties in
de hifi-glossies staat, want dat is voor 95% humbug.
Ook de informatie die je in hifi-winkels krijgt moet je met forse argwaan
bekijken. Bedenk dat geen enkele winkelier er op uit is om jou een objectief
advies te geven. Het enige doel van een winkelier is dat jij bij hem/haar iets
koopt en het maakt niet uit of dat klinklare onzin is.
Hoe heeft al deze onzin in de wereld kunnen komen.
Ik ben geen socio-, psycho-loog of historicus, en ik heb die hele ontwikkeling ook niet van nabij gevolgd, dus mijn analyse is gebrekkig.
Ik durf wel een paar ingredienten te noemen van deze ontwikkeling:
Grenzeloze
overschatting van de mogelijkheden van het menselijk gehoor en van de
nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van het "akoestisch
geheugen".
Hierdoor komen de beweringen over "enorme verschillen" in de
wereld, ook als de techniek uitwijst dat die niet groter kunnen zijn dan het
in het vijfde of zesde cijfer achter de komma of nog verder.
Onvoldoende kennis van
de elektronica. Men leest of hoort hier of daar wat kreten en gaat er mee
aan de gang zonder te weten wat er precies aan de hand is en hoe erg dat wel
is.
Vooral allerlei modificatie onzin vindt hier z'n oorsprong.
De onstuitbare drang om
steeds maar te willen "verbeteren", ook bij die dingen die allang
zo goed als perfect zijn.
Al ruim 20 jaar bijv. is de "betere" elektronische apparatuur van
een zodanige kwaliteit dat er weinig verdere verbetering meer mogelijk
is.
Zet de essentiele
specificaties van een middenklasse (eind) versterker van 20 jaar terug,
eentje van nu, en een hedendaags topmodel van €10.000 of meer maar
eens naast elkaar. Je zult je verbazen hoe klein de verschillen zijn.
Deze drang, toegepast op zaken die niet (meer) voor verbetering vatbaar zijn
heeft er toe geleid dat men volstrekt mallotige dingen is gaan doen.
Onvoldoende kennis van
hoe technische aspecten van de apparatuur doorwerken in het uiteindelijke
geluid.
Hieruit ontstond o.m. allerlei onzin over storing, speciale bekabeling,
lichtnet filters e.d. alsmede allerlei modificatie onzin.
Onvoldoende kennis over
de manier waarop we ruimtelijk horen, en hoe die ruimtelijkheid in het
stereo signaal verstopt is.
Voor veel hobbyisten is de ruimtelijkheid van de weergave, het "erbij
zijn" , het geluid komt "los van de luidspreker" etc. de
doorslaggevende toetssteen voor de kwaliteit van de apparatuur.
Men gaat er echter aan voorbij dat deze aspecten voor het overgrote deel
vastliggen in de opname en dat de elektronica thuis er geen invloed op
heeft. Alleen de luidsprekers, de opstelling en de kamer akoestiek
kunnen dat nog beinvloeden.
En dan is er natuurlijk
de commercie. Een samenspel van fabrikanten, leveranciers en tijdschriften
die een markt gevonden hebben waar je met wat vage technisch aandoende
kreten in glimmende folders ongeloofelijke bedragen kunt vragen voor zaken
waarvan in het geheel geen werking kan uitgaan, of voor apparatuur die in
wezen niet beter is dan veel goedkopere alternatieven.
Ik vermoed dat dit samenspel inmiddels een aantal spelregels kent.
Zo is het me opgevallen dat fabrikanten van z.g. "audiofiele
kabels" doorgaans erg terughoudend zijn met claims over de verbetering
in de geluidskwaliteit die hun kabels zouden opleveren. (ze weten dat ze dat
in de rechtzaal niet kunnen waarmaken) Het zijn de recensenten in de
Hifi-glossies die zulke "ervaringen" mogen opschrijven, want
zij kunnen zich beroepen op de vrije menings uiting.
Het is ook opvallend hoezeer die "recensies" van
elektronische apparatuur en kabels op elkaar lijken. Nooit een blinde test.
Steevast 1 recensent die het thuis mag uitproberen. Altijd een flinke
verbetering, en een onbenullig minpuntje om het objectief te laten lijken.
De geloofwaardigheid van de informatie op deze website.
In een hoofdstuk over de betrouwbaarheid van de informatie op deze website geef ik je een paar gereedschappen die kunnen helpen om uit te maken of je met terechte claims of met bedrog te maken hebt.