Alle argumenten over de signaal kabel voor een Vinyl platenspeler.
Magneto dynamische (MD of Moving Magnet) elementen
Electro dynamische (ED, Moving Coil) elementen
In dit hoofdstuk verzamel ik alle argumenten voor en tegen de stelling dat bijzondere (lees dure) signaalkabels een hoorbaar effect op het uiteindelijke geluid hebben. Ik heb het alleen over "enig effect". Beter of slechter laat ik in het midden, tenzij het overduidelijk is.
Mijn insteek is dat zulke effecten er -bewijsbaar- niet zijn, mits je aan enkele eenvoudige regels houdt, maar ik zie graag tegenbewijs, en ik zal proberen om dat met technische en logische argumenten omver te halen.
Let wel: Het gaat hier over de signaalkabel tussen een vinyl-platenspeler met een Moving Magnet element of een Moving Coil element en de speciale (voor)versterker(ingang) die voor zulke elementen nodig is. Zie het introductie hoofdstuk over kabels.
De reden voor deze samenvatting is dat ik regelmatig mail krijg van mensen die bij hoog en laag zweren "zulke grote verschillen te horen" tussen diverse kabeltjes. Ik heb geen zin om iedere keer weer het zelfde verhaal te vertellen, dus ik zal die mensen in het voortaan op dit hoofdstuk wijzen.
Bij de vinyl platenspeler moeten we onderscheid maken tussen de verschillende element typen. De eisen die aan de signaalkabel gesteld worden lopen nogal uiteen
Dit hoofdstuk is voorlopig niet klaar, ik zal het steeds bijwerken met argumenten tegen de nieuwe misverstanden waarmee de fervente kabeltjes luisteraars ongetwijfeld zullen aankomen. Voor deze mensen: Voel je vrij om een nieuw argument te berde te brengen dat moet verklaren dat er zulke enorme verschillen tussen diverse interconnects hoorbaar zijn. Ik zal het weerleggen.
Bij dit type elementen is de signaal kabel niet kritisch. De elektrische capaciteit van zulke elementen is beduidend hoger dan die van een signaal kabel van de gebruikelijke lengte. Bovendien is de geluidskwaliteit van zulke elementen zo matig dat de term Hifi eigenlijk niet van toepassing kan zijn.
Hier is er alle reden voor aandacht voor de kabel! Bij dit type kabel heeft de elektrische kabelcapaciteit nadrukkelijk een effect op de (hoge tonen) weergave. In de specificaties of de gebruiksaanwijzing van zulke elementen staat meestal dat ze moeten worden aangesloten op een versterker met een ingangs weerstand van 47 kOhm en een bepaalde ingangscapaciteit (condensator) van doorgaans tussen 200 en 500 pF.
De capaciteit van een gewone signaalkabel is ca 240 pF per meter; er zit al gauw een halve meter dun kabel door de arm naar beneden en de (RIAA) versterker heeft niet zelden aan de ingang ook een condensatortje. Die moeten allemaal bij elkaar opgeteld worden om aan de voorgeschreven waarde te komen.
Je
moet ook echt aan die voorgschreven ingangs capaciteit voldoen, te weinig geeft
te veel hoge tonen, en teveel capaciteit geeft een verlies aan hoge tonen.
Het aanschaffen van een bijzondere (evt. dure) kabel heeft geen effect, je moet
alleenl aan de juiste capaciteit zien te komen.
In feite is er nog iets veel ergers aan de hand. De naalddrager, dat hele dunne buisje waar de diamant naald aan zit vormt n.l een resonator, doorgaans op een frequentie ergens tussen 18 en 25 kHz., en met een flinke opslingering. Om dan niet veel teveel hoog te krijgen is de zelfinductie van de spoelen zo gekozen dat er in combinatie met die 47 kOhm en de totale capaciteit een laagdoorlaat filter ontstaat dat e.e.a. compenseert, zodat de frequentie karakteristiek toch weer zo goed als recht is tot 20 kHz of zo.
Helaas ontstaan er bij die manier van compenseren nogal flinke fase-verschuivingen die een slecht impulsgedrag veroorzaken.
Op 17 april 2005 heb ik een lezing over deze materie gehouden op de Do It Yourself Audio Dag in Zutphen. Ik heb daar een tweeledige aanpak bepleit:
1. Sluit het element zodanig aan dat de kabelcapaciteit en de zelfinductie van het element geen rol meer spelen. Hiervoor stel ik een sourcevolger voor in de aftastkop. Er is ook een meetmethode aangegeven waarmee je kunt zien of dat goed gegaan is.
2. Compenseer de mechanische resonantie met een elektrische resonator die het zelfde gedrag vertoont, maar in een tegenkoppellus geschakeld is.
Mocht je niet zover willen gaan om een hele nieuwe voorversterker te bouwen dan kun je alleen de sourcevolger in de afspeelkop bouwen met de voorgschreven weerstand en capaciteit. De kabelcapaciteit heeft dan geen invloed meer. Ook als je de sourcevolger onderin de platenspeler bouwt is er al veel gewonnen. Je moet dan wel de capaciteit van de bedrading in de arm in rekening brengen. (kijk in de specificaties van de arm)
In tegenstelling tot MD elementen komen MC elementen met sterk uiteenlopende aansluit impedantie. In een aantal gevallen worden er step-up transformatortjes gebruikt die het signaal op een zodanige sterkte en impedantie brengen dat een RIAA versterker voor MD elementen gebruikt kan worden. Reken er op dat de kabellengte tussen de step-up en de versterker een vergelijkbaar effect heeft als bij het MD-element hierboven. Bij MC elementen ligt de naald drager resonantie doorgaans wel vel hoger, zodat je daar niet gauw last van hebt.
Meestal wordt er echter een speciale voorversterker gebruikt, die ofwel op de RIAA ingang voor een MD element aangesloten moet worden, ofwel ook de RIAA correctie aan boord heeft en op een AUX input aangesloten kan worden. De kabel tussen die speciale voorversterker en de regelversterker is dan niet meer interessant.
Er moet wel op de kabel tussen het element en de voorversterker of de step-up trafo gelet worden. Nu niet wegens de capaciteit, maar in verband met de weerstand. Bij MC elementen is de inwendige weerstand soms maar een paar Ohm. Afhankelijk van de constructie kan de ingangsweerstand van de voorversterker ook zo laag zijn, en zeker bij de step-up trafo is dat het geval. Een te hoge kabelweerstand kan zo tot signaalverlies leiden.
Gebruik
hier een zo kort mogelijke kabel, met een gevlochten (dus niet gewikkelde)
afscherming, of een kabel waarin ook een blanke ader met de afscherming meeloopt
(een z.g. drain wire).
De mantels van de kabeltjes voor links en rechts zijn bij de voorversterker
uiteraard met elkaar verbonden. Als ze onderweg bij het element of bij de
overgang van de arm-kabel naar de externe kabel ook nog met elkaar verbonden
zijn is er een risico voor overspraak of verlies van kanaalscheiding. Dat komt
omdat de retourstroom (mantelstroom) van het ene kanaal nu ook door de mantel
van het andere kanaal loopt, en daar een spanninkje veroorzaakt