Om te demonstreren dat het menselijk gehoor weinig (maar niet on-)gevoelig is voor de onderlinge fase van boventonen heb ik een demonstratie programma'tje gemaakt.
Het draait een paar seconden in een dos-box en maakt een bestand TEST.WAV (ca. 705 Kbytes) dat vervolgens met iedere media player afgespeeld moet kunnen worden.
(sorry maccers, alleen voor MS. Als je iemand met een PC kent kun je natuurlijk wel de .WAV file overnemen)
Je hoort dan een toon van 400 Hertz. Eerst 2 seconden deze golfvorm:
Daarna 2 seconden deze golfvorm:
Beide golfvormen bestaan uit de grondtoon (400 Hz) en de boventonen 2 t/m 16, met evenredig mindere amplitude. Alleen de fase van de boventonen is anders.
In de eerste golfvorm zijn de boventonen zo opgeteld dat ze op de positieve piekwaarde van de grondtoon ook allemaal hun piekwaarde hebben.
In de tweede golfvorm gaan alle boventonen tegelijk door de nul. Behalve de 2e en de 4e, want die heb ik nog eens extra 180 graden verschoven..
Het is verrassend hoe weinig klankverschil er tussen deze zo verschillende golfvormen te horen valt.
Anderszijds: er dus wel degelijk een klank verschil, en het is dan ook te verwachten dat systemen waarbij grote fasefouten voorkomen best iets verschillend zullen klinken.
Grote fasefouten worden in de huiskamer apparatuur alleen veroorzaakt door de luidsprekers, de manier waarop de luidsprekers in de kast zitten (afstand t.o.v. de luisteraar en de manier waarop het geluid van de diverse luidsprekers optelt), het wisselfilter (geeft doorgaans flinke fasefouten) , de kamer akoestiek (reflecties tegen muren en andere objecten) en, alleen voor de allerhoogste frequenties, mogelijk de CD-speler of de vinyl-speler.
Bij de hoogste frequenties komt ook de SACD in beeld. (nadrukkelijk niet de HDCD, want die is wat betreft hoge frequenties en fase gedrag niet anders dan de gewone CD)
Ook multikanaal- of grafische equalizers tasten de fase meestal sterk aan, maar die dingen horen in een hifi installatie nu eenmaal niet thuis (o.m. juist daarom)
Je kunt hier het programma en de broncode downloaden. De code is Turbo Pascal 7 onder DOS.
Analoge (eind) versterkers, en kabels hebben op de fase eigenschappen nooit een noemenswaardig effect.