Home
SACD
De Super Audio CD is ca 1999 geintroduceerd en reeds lang daarvoor door de
(high-end) hifi wereld gedoodverfd als de opvolger van de CD die de luisteraars
"nu eindelijk kan verlossen van het belabberde geluid van die ordinaire
CD".
Er zijn claims over het frequentie bereik tot wel 100 KHz (dat kan niemand
horen), en een ruisafstand van 120
dB.
Nou, van die 96 dB ruisafstand van de CD heb je al nooit last, en in je
huiskamer wil je geen dynamiek van meer dan zo'n
50 dB, want dan kun je OF de zachtste passages niet horen vanwege het
omgevingsgeluid, OF de buren komen klagen bij de luidste passages.
De SACD heeft ook mogelijkheden voor multikanaal stereo of surround
= geluid rondom. Hiervoor gelden dezelfde overwegingen als voor de DVD.
Ik durf de volgende voorspelling aan: De SACD is binnen twee jaar na nu (medio
2002) van het toneel verdwenen. De redenen? 1. De betere geluidskwaliteit? Die
is zo marginaal dat niemand daar op zit te wachten, behalve een handje vol hifi
freaks. Multikanaal stereo? Dat kan de DVD ook, en die heeft er video bij, en nu
al een aardige markt penetratie. Kortom: SACD is een doodgeboren kindje.
Of toch niet?
Na een luister ervaring in juni 2003 moet ook deze skepticus erkennen dat er
een merkbaar verschil is. Zij het op grond van het vergelijk tussen twee platen
die na elkaar op Super- dan wel gewone CD afgespeeld werden via zeer uitgekiende
apparatuur. Het verschil is niet om van je stoel te vallen, maar sommige details
in het hoog klinken met de super-CD net iets beter dan met de gewone CD. Zie het
hoofdstuk over het gehoor
en frequenties boven de gehoorgrens.
Het feit blijft dat er medio 2003 wereldwijd nog slechts ca. 1 miljoen SACD
spelers verkocht zijn, en dat de website www.superaudio-cd.com nog slechts zo'n
600 titels vermeldt. Zolang de super-CD beduidend duurder is dan de gewone
zal'ie een zware dobber hebben om substantiel in de markt te komen.
Anno 2008 staat het er niet echt veel beter voor. Voor het grote publiek is de
SACD een volstrekt onbekend begrip maar de muziek-DVD's liggen bij stapels in de
winkel.
Nog een paar lelijke dingen: Vergeet het om een SACD te copieren op je harddisk
of op een DVD-schijf. Ik vermoed dat het formaat zwaar onderhevig is aan
licenties en dat een fabrikant die een SACD brander op de markt wil brengen geen
schijn van kans heeft.
Top
Sample, Sample
frequentie, Sample rate, Sampling
Het engelse "to sample" betekent in het algemeen
"bemonsteren" in de zin van het nemen van een hoeveelheid uit een
grote partij, ter nader onderzoek.
In de elektronica bedoelen we het periodiek meten van een elektrisch signaal.
De Sample frequentie of Sample Rate geeft aan hoe vaak per seconde er bemonsterd
wordt.
In de rubriek Analoog en Digitaal ga ik
in op een aantal aspecten die met deze vorm van sampling samanhangen.
Het begrip sampling wordt ook in de elektronische muziek en in sommige soorten
pop-muziek gebruikt. Er wordt dan gedoeld op korte geluidsfragmenten van een of
andere herkomst die tezamen gebracht worden, meestal met andere muziek, en
zodoende een nieuw muzikaal werk vormen. Bij veel elektronische keyboards kunnen
tal van zulke fragmenten "onder een toets" geplaatst worden om snel
bereikbaar te zijn.
Bij veel moderne elektronische orgels zijn geluiden van orginele pijp-orgels als
samples beschikbaar "onder de toetsen". De bedoeling is om deze
instrumenten zo goed mogelijk te laten klinken als een echt pijp-orgel.
Top
Sample & Hold circuit
Een elektronisch circuit dat samples neemt (zie hierboven) van een (analoog)
elektrisch signaal en die waarde gedurende enige tijd vasthoudt.
Een SH circuit is een essentieel onderdeel van een A/D converter. Zie Analoog
en Digitaal
Top
Sateliet, Sateliet-luidspreker
Een sateliet is een klein ding dat om een veel groter ding cirkelt. Bijv. een
apparaat met radio en TV-zenders dat om de aarde cirkelt. Satelieten op ongeveer
40.000 Km boven de evenaar draaien even snel rond als de aarde om z'n as draait
(24 uur). Daardoor schijnt zo'n sateliet stil te staan t.o.v. de aarde.
Deze satelietbaan heet Geostationair, en wordt ook wel de Clark Belt genoemd,
naar de Science Fiction schrijver en wetenschapper Arthur C. Clarke die zich als
eerste, en lang voordat we raketten kenden, gerealiseerd heeft dat er zo'n
geostationaire baan moet bestaan en dat je daar zenders in zou kunnen
"ophangen" die een flink deel van de wereld kunnen bestrijken.
Een steeds groter deel van de Nederlandse bevolking kijkt TV en luistert radio
via "de schotel"
Een sateliet-luidspreker is een meestal zeer klein luidsprekerkastje dat
onopvallend in een ruimte geplaatst kan worden. Zo'n kastje kan alleen midden-
en hoge tonen weergeven.
Het gebrek aan lage tonen weergave wordt dan gecompenseerd door een woofer of
sub-woofer, een flink wat grotere kast die uitsluitend lage tonen weergeeft,
maar die op een onopvallende plaats (bijv. onder de bank) geplaatst kan worden.
De fabrikant Bose is bekend om zulke systemen, en niet in het minst omdat 'ie
meer dan eens door de reclame code commissie berispt is wegens het verzwijgen
van de subwoofers in z'n agressieve reclame voor de "melkpak- kleine"
luidsprekertjes.
Ik heb zelf geen enkele ervaring met zulke sateliet/subwoofer systemen en ik hou
me aanbevolen voor ervaringen van anderen.
Top
SAW, SAW-filter
Surface Acoustic Wave filter. Een filter waarvan de werking berust op een
akoestische golf die over het oppervlak van een piezo-elektrisch materiaal
loopt. Door middel van aftakkingen in het traject dat de golf doorloopt worden
de filter eigenschappen vastgelegd.
In feite wordt er een convolutie in het tijdsdomein uitgevoerd.
Filters volgens dit principe worden gebruikt bij frequenties van 10-tallen tot
honderden MHz, vooral in communicatie apparatuur.
Top
Scart
Een aansluitmogelijkheid (type connector en bijbehorende kabel) voor
verbindingen tussen video-recorders, Tv-toestellen, en sateliet-ontvangers of
kabel decoders.
De scart verbinding verenigt video en audio (analoog) in 1 kabel, maar er
bestaan ook kabels en connectors waar die signalen uitgesplitst zijn met
tulpstekers.
Als je de TV via een scart verbinding aansluit op je Video Recorder (VCR) heb je
altijd een betere beeldkwaliteit dan waneer dat via de antenne kabel gaat. De TV
moet uiteraard ook zo'n aansluiting hebben. Deze wordt ook vaak AV-ingang
genoemd.
De Scart-aansluiting geeft meestal ook een goede mogelijkheid om het TV-geluid
(stereo) naar je versterker te leiden. Dit geeft bijna altijd een beter geluid
dan de TV zelf.
Bestudeer de documentatie van je apparatuur.
Top
Schakelende voeding
Een voedings circuit waarbij de lichtnetspanning d.m.v. een hoge frequentie (10
KHz of meer) omgezet wordt in de gewenste voedingsspanning.Tegendeel: lineaire
voeding.
Het voordeel van een schakelende voeding is dat 'ie een hoog rendement, dus
weinig warmte ontwikkeling heeft.
Nadelen zijn het veel complexere circuit, en de benodigde filtering om te zorgen
dat de schakelfrequenties niet in het lichtnet of in het te voeden circuit
komen.
Top
Schijnvermogen
Zie blind vermogen
Top
SCR
Silicon Controlled Rectifier. Lett: Gestuurde Gelijkrichter (uitgevoerd
in) Silicium.
Een gelijkrichter (=diode) die naar believen aan- of uitgezet kan worden, midden
in de periode van bijv. het lichtnet.
Verwant aan de Thyristor, maar er zijn ook types die uitgezet kunnen worden worden tijdens de
stroomdoorloop.
Top
Selectief, selectiviteit
Een eigenschap van een radio ontvanger. De mate waarin er onderscheid gemaakt
wordt tussen het gewenste station en ongewenste stations of storing.
Top
Servo
Een systeem waarbij een mechanische beweging bestuurd wordt door een
elektronisch systeem, EN er ook een terugkoppeling is van het mechanische
resultaat naar de elektronische aansturing.
Voorbeelden in de audio-wereld o.m.:
- In een CD-speler het mechanisme waardoor de lens van de afspeelkop
gefocusseerd wordt en op het spoor blijft.
- Sommige vinyl-platenspelers hebben een servo-systeem om het toerental van de
draaitafel constant te houden.
- Sommige Actieve luidsprekers hebben
een servo systeem dat de bewegingen van de conus meet en die ter correctie terug
voert naar de versterker. We kennen dit ook als "Motional Feedback"
(een term van Philips)
Top
Septode
Zie elektronen buis
Top
Serie, serieschakeling
Elektrische elementen kunnen in serie geschakeld worden. Dat wil zeggen dat één
en dezelfde elektrische stroom achtereenvolgens door al deze elementen moet
lopen
Het alternatief is parallel
schakeling.
Kijk in het hoofdstuk basis-elektronica.
Top
Serie regelaar
Zie lineaire voeding.
Top
Serieresonantie
Treedt op als een zelfinductie en een
capaciteit in serie geschakeld zijn. Bij de frequentie waarop de schijnbare
weerstand van de capaciteit en de zelfinductie gelijk zijn treedt resonantie op.
De spanning over de zelfinductie c.q. de capaciteit kan dan zeer veel groter
worden dan de signaalspanning die dit alles veroorzaakte.
De impedantie van een netwerk in serieresonantie is bijzonder laag; Er kan een
grote stroom gaan lopen.
Zie ook: Opslingeren.
Top
Sextode
Zie elektronen buis.
Top
SI
Het SI stelsel (Fr: Système International) is het in 1960 ingevoerde
stelsel van eenheden dat de gehele wereld van techniek en wetenschap dient te
gebruiken. (nou ja, met uitzondering van de USA, want daar doen ze het nog
steeds met inches en Fahrenheit)
Het SI stelsel kent een handvol basiseenheden waaruit alle andere eenheden
afgeleid kunnen worden. Dat zijn: de meter voor lengte, het kilogram
voor massa, de seconde voor tijd, de Ampere voor elektrische
stroom, de Kelvin voor (absolute) temperatuur, de mol voor de
hoeveelheid materie en de candela voor de lichtsterkte.
Deze groep van basisenheden is een beetje redundant, want sommige zijn in elkaar
om te rekenen. (Je kunt bijv. de candela vervangen door Watt/m2, en Watt kan
uitgedrukt worden in lengte, massa en tijd)
Het is ook wat arbitrair, want met een wat andere verzameling van basiseenheden
zou het systeem ook kunnen werken.
Top
Siemens
Behalve een Duits elektro-concern ook de eenheid van elektrische
geleiding. 1/Ohm. In Am. literatuur ook wel aangeduid met Mho.
Top
Sigma-delta
Een bepaalde implementatie van een 1-bit A/D of D/A- converter.
Zie Analoog en Digitaal
Top
Signaal
Een elektrische wisselspanning die representatief is voor het door ons gewenste
geluid. Ongewenste signalen (geluiden) noemen we doorgaans ruis, vervorming of
storing.
Top
Signaalpad
De weg die hat audio signaal aflegt door bijv. een versterker. Zo'n weg kan
veel of weinig elektronische componenten (weerstanden, condensatoren,
transistoren, buizen, etc.) bevatten.
Er heeft zich in High-end audioland een dogma genesteld dat het signaalpad zo
kort mogelijk zou moeten zijn, c.q. dat er zo weinig mogelijk componenten in
zouden moeten voorkomen. Er is echter geen automatisme dat een kort signaalpad
ook altijd beter zou zijn dan een wat langer. Het enige dat telt is de KWALITEIT
van het signaalpad.
Top
Signaal-ruis afstand, -verhouding
De verhouding tussen het nominale (veelal maximaal onvervormde) signaal en de ruis
van een systeem. Deze verhouding wordt meestal uitgedrukt in dB.
Top
Significant, significantie
Vreemd woord voor: Nadrukkelijk, Doorslaggevend, Duidelijk.
Begrip in de wetenschap van de statistiek, ook bekend als de Sigma (aangeduid
met de kleine griekse letter sigma)
Bij bijv. een "blinde test" moet je altijd nagaan hoe significant de
uitslag is. D.w.z. hoe sterk de uitslag afwijkt van hetgeen er met een
dobbelsteen bereikt zou zijn.
De belangrijkste toets daarbij is die van de "Standaard Deviatie"
(deviatie = afwijking)
Stel, je gooit 100 x met een dobbelsteen. De kans is het grootst dat je 50 keer
even hebt, en 50 x oneven. Maar natuurlijk zelden precies zo. Er zal meestal een
afwijking zijn, bijv 55 even en 45 oneven. Is er dan iets aan de hand met die
dobbelsteen?
Waarschijnlijk niet. Maar als je maar twee keer even hebt en 98 oneven is er
beslist iets mis. Waar ligt die grens?
De statisticus zegt hier dat de standaard deviatie voor het even gooien gelijk
is aan de wortel uit het gemiddelde wat je verwacht, dus de wortel uit 50,
oftewel 7.
Een afwijking van plus of min 7 is hier dus volledig door het toeval
verklaarbaar. Bij een afwijking van 2 of drie keer de standaard deviatie is er
waarschijnlijk wel iets aan de hand, en bij meer dan 5 keer de standaard
deviatie zeer beslist.
Omdat de standaard deviatie gelijk is aan de wortel uit het aantal experimenten
kun je zien dat de betrouwbaarheid van de test groter wordt naarmate je meer
experimenten doet. Als je 5 experimenten doet is de sigma 2,2 en kan een
uitkomst van 1 op de 4 nog best door het toeval verklaard worden. Doe je 500
experimenten dan is de sigma 22, en is een uitkomst van 1 op de 4 (100 op 400)
meer dan 5 sigma en beslist significant.
De wetenschap van de statistiek kent nog een groot aantal andere gereedschappen
om in meer gecompliceerde gevallen uit te maken of er ja-dan-nee iets aan de
hand is.
Top
Single-ended
Bij buizen (eind) versterkers een schakeling met 1 eindbuis. Dit is de
eenvoudigste, maar wel in veel opzichten de slechtste buizen-eindversterker die de geschiedenis
heeft opgeleverd.
Deze schakeling is waarschijnlijk populair geworden door de in sommige
hifi-kringen genestelde gedachte dat een zo kort mogelijk signaalpad
altijd te preferen is.
Ten onrechte. Bij hifi weergave gaat het alleen om een kwalitatief zo goed
mogelijk signaalpad;
De Single_Ended buizen schakeling komt met een aantal problemen die in een
balans schakeling grotendeels opgelost zijn:
Er is één pluspunt: De Single_Ended topologie heeft ten ene male geen last
van overneem- of cross-over vervorming.
Maar dat heeft een klasse A balans
schakeling ook niet, en daarmee zijn de eerder genoemde problemen wel opgelost.
Een ander pluspunt van de SE is dat de vervorming door de uitgangstransformator
minder is, als die tenminste die luchtspleet heeft. Zie het artikel
(komt nog)
Top
Sinus, sinusvormige signalen
Het woord sinus betekent: golf. Het begrip is in de wiskunde gedefinieerd als de
projectie van een eenparige cirkel beweging op een rechte lijn.
Voor audio toepassingen is het belangrijk te weten dat:
- een zuiver sinusvormig signaal heeft geen boventonen. Het klinkt een beetje
als een lange"oe" of "uu".
- alle signalen (dus ook de meest ingewikkelde muziek) kunnen voorgesteld worden
als optellingen van sinusvormige signalen met verschillende frequenties en fase.
Kijk in het hoofdstuk basis-elektronica.
Top
Skew
Bij parallelle digitale data overdracht komen de signalen van de diverse bitjes
nooit exact tegelijkertijd aan. De tijd-verschillen hiertussen noemen we
data-skew. Bij seriele overdracht (zoals bij SP/dif en AES/EBU) speelt dit
verschijnsel geen rol.
Een voorbeeld vind je bij de harddisks in computers. Met het toenemen van de
data-snelheid is de vroegere IDE standaard (parallelle overdracht met een
40-aderige bandkabel) verlaten ten gunste van de SATA standaard met seriele
overdracht. Er is nog een tussenversie geweest met een bandkabel met 80 aders
waarvan om de andere geaard was. Dat gaf wat verbetering, maar dat was niet
afdoende.
Top
Skin effect
Het skin effect heeft te maken met de manier waarop een elektrische (wissel-)
stroom door een draad gaat. Bij hogere frequenties gaat de stroom meer aan de
buitenkant van de draad lopen.
Bij luidsprekerkabels wordt er nog wel eens ophef gemaakt over het skin-effect.
In het technische artikel over
bekabeling vind je een grafiek over de ernst van het skin-effect bij diverse
draaddoorsneden en frequenties.
Top
Slew-rate
Eigenschap van een versterker of een versterkertrap.
De maximale snelheid waarmee het uitgangssignaal kan stijgen of dalen. Het wordt
uitgedrukt in volts per seconde (of microseconde)
Een slew-rate begrenzing kan optreden bij een sterke uitsturing met veel hoog.
Er ontstaat een aanzienlijke intermodulatie vervorming in de hoogste
frequenties.
Een versterker die slew-rate begrensd raakt bevat een wezenlijke ontwerpfout
want hij kan het volle vermogen niet bij de hoogste frequenties leveren.
Wat er in feite gebeurt is dat een bepaalde versterkertrap (transistor)
overstuurd raakt. Meestal niet de eindtrap zelf, maar de stuurtrap daarvoor.
Tegenkoppeling verbetert de slew-rate niet. In geval van slew-rate begrenzing
zal een sterk tegengekoppelde versterker meer vervorming produceren dat dan een
minder sterk tegengekoppeld exemplaar.
Voor de berekening van de benodigde slew-rate bepaal je eerst de piek spanning
(1.4 x de effectieve waarde) en de hoogste frequentie die er door moet.
De minimaal vereiste slew rate is dan 2 * pi * freq(Hz) * spanning (Volts) =
volts / seconde, maar zet je design-eis ca. 5 x hoger.
De slew-rate van bijv. een 50 Watt versterker moet minimaal zo'n 20
Volt/microseconde zijn. Voor meer vermogen moet de slewrate evenredig met de
wortel uit het vermogen stijgen.
Een slew-rate die beduidend groter is dan wat er nodig is verbetert het geluid
niet meer.
Zie ook Stijgtijd. Dit lijkt er erg op, maar het is
iets wezenlijk anders.
Top
SMD
Eng: Surface Mount Device(s). Elektronische componenten die direct op de
oppervlakte van de printplaat gesoldeerd worden, dus zonder draadjes of pennen
die door gaten in de printplaat steken. Met deze techniek kan een veel grotere
componenten dichtheid bereikt worden, evt. zelfs aan beide kanten van de
printplaat.
Bovendien is de techniek beter geschikt voor het automatisch bestukken van de
printplaten.
Top
Sn
De chemische afkorting van Stannum, de chemische of latijnse naam voor Tin
Zie solderen.
Top
S/N
Signal to Noise ratio. Signaal/ruis verhouding van bijv. een gevoelige
voorversterker.
Top
Snaar-aandrijving
Bij een platenspeler als de aandrijving van de draaitafel via een rubber-achtige
snaar gaat. Dit in tegenstelling tot de tussenwiel-aandrijving, waarbij er een
rubber wieltje tussen de motor-as en de draaitafel zit.
Een alternatief is de direct drive, waarbij de draaitafel direct aangedreven
wordt door een speciaal type elektro motor.
Voor HiFi doeleinden is de snaar-aandrijving favoriet, maar ook de direct-drive
kan goede kwaliteiten hebben.
De tussenwiel-aandrijving heeft een verplaatsbaar tussenwiel tussen de getrapte
motor-as en de draaitafel. Door het tussenwiel op een andere trap te zetten
wordt de draai-snelheid ingesteld. (16, 33, 45 of 78 toeren per minuut) De
tussenwiel aandrijving geeft bijna altijd veel meer motor-lawaai in de weergave
(rumble) dan de snaar-aandrijving of de direct drive.
Top
Snubber, snubber circuit
Een snubber-circuit is bedoeld om de nadelige effecten van snelle transiënten te
onderdrukken.
Snubbers worden veelvuldig toegepast bij schakelende voedingen en verwante
elektronica, zoals licht dimmers, o.m. om te voldoen aan EMC eisen.
In audio eindversterkers wordt nogal eens een circuitje in de luidsprekerleiding
opgenomen dat moet bewerkstelligen dat de versterker bij zeer hoge frequenties
niet meer "in de luidspreker kabel kijkt" maar belast is met een goed
gedefinieerde impedantie. Dit voorkomt o.m. instabiliteit bij lange luidspreker
kabels.
Top
Stijfheid
Zie Compliantie
Top
Soldeer, solderen
Methode om metalen voorwerpen aan elkaar te bevestigen door toevoeing van een
vloeibaar metaal(mengsel). De te verbinden delen smelten zelf niet.
In de elektronica wordt veelvuldig een lood-tin legering gebruikt in de
verhouding 60% tin en 40% lood (Sn60Pb40)
Vroeger werd er ook een beetje koper (Cu) aan toegevoegd om te voorkomen dat de
koperen punt van de soldeerbout te snel oplost. Tegenwoordig hebben
soldeerbouten een verijzerde punt, en moet er in het soldeer juist geen koper
zitten, want dat vreet het ijzer aan.
Er wordt vaak ca. 2% zilver toegevoegd (bijv. Sn59Pb39Ag2), vooral voor SMD
werk. De achtergrond is dat dit op de lange duur (vele jaren) corrosie problemen
met de te solderen componenten voorkomt. Voor de geluidskwaliteit heeft
zilversoldeer geen enkel effect.
Tengevolge van steeds strengere milieuwetgeving moet de elektronica industrie
vanaf ca. 2007 loodvrije soldeer technieken toepassen. Een goede kandidaad
hiervoor lijkt de zink-zilver legering Sn96Ag4.
Top
Solid State
Engels voor "Vaste toestand" of "Vaste stof". In de
elektrotechniek wordt er gedoeld op Halfgeleiders. In ieder geval geen
elektronen buizen en geen bewegende delen.
Top
SOTA
Afkorting van "State Of The Art". Een transmissionline
luidspreker ontwerp van ene meneer Atkinson Schrijver dezes heeft zoiets eens
gebouwd en je vindt hier bouwtekeningen en
wat tips.
Top
SP/DIF
Afkorting van Sony Philips Digital Interface ??? weet ik even niet.
Een (momenteel DE) standaard voor de overdracht van digitale audio signalen.
SP/Dif (het wordt op verschillende wijzen geschreven) gebruikt een signaal nivo
van 0,5 volt in 75 Ohm coax kabel met tulp-stekkertjes.
Een variant is de AES-EBU versie, die gebruikt 5 volt op een 110 Ohm symmetrisch
aderpaar met XLR connectoren. Dat zijn dezelfde kabels en connectoren die in die
sector al vele jaren standaard zijn voor analoge microfoon kabels en zo meer...
Een andere variant is de TOS-link. Deze werkt met een optische fiber kabel
(plastic fiber)
De standaard laat ruimte voor een verscheidenheid aan overdracht snelheden (bits
of bytes per seconde) en formaten (mono, stereo, aantal bits per sample, etc.)
De meest gebruikte is de 44.1 kHz, stereo, 16 bits per sample. Dat is compatibel
met het CD-formaat.
Top
Spade
Een Engelse (dus duur klinkende) naam voor een tweetandig vorkje dat aan het
eind van een draad of kabel gemonteerd kan worden (meestal crimp verbinding).
Met zo'n vorkje kun je de draad gemakkelijk bevestigen onder een schroefklem.
Zie ook "ringtong".
Top
Spanning
De elektrische spanning kun je je
voorstellen als de "druk" die nodig is om een elektrische stroom te
laten lopen.
De spanning wordt gemeten in Volt.
Top
Spectrum
Meestal wordt het frequentie spectrum bedoeld.
Dat is een grafiek die aangeeft welke frequenties in een signaal voorkomen, en
hoe sterk die frequenties zijn.
Zie ook: Fourier,
Fourier transformatie.
Top
Spiegel, Spiegel frequentie
Zie Alias.
Bij radio of TV-ontvangst het signaal van een ongewenst station dat op een
bepaalde manier toch doorkomt. Zie Super-Heterodyne
Top
Spike, spikes
(1) Kortstondig stoorsignaal in een elektronisch circuit. Zie "Glitch".
(2) Conus vormig metalen object, maximale diameter ca. 3 cm, hoogte ca. 7 cm.
Deze dingen worden aangeprezen om luidspreker(kasten) te "ontkoppelen"
van de omgeving, of juist om een betere koppeling met de vloer te krijgen (Deze
claims spreken elkaar tegen!).
Er zijn twee claims:
1/ De geluidsoverlast naar de (beneden) buren zou er door verminderen.
2/ Het geluid zou beter klinken doordat de luidsprekers niet meer vlak op de
vloer staan.
1: Geluids overlast (naar de buren, of binnen je eigen woning) kan bijna nooit
beduidend verminderd worden door zulke simpele maatregelen als spikes. In een
enkel geval helpt het een beetje als je je luidsprekers opstelt op een verende,
maar ook dempende ondergrond, zoals bijv. rubber tegels.
2: Het is absoluut nodig dat je vanuit je luisterplek vrij zicht hebt op de
midden en hoge tonen luidsprekers. Daarvoor kan het wenselijk zijn om de
luidspreker kasten wat hoger op te stellen. Je kunt dit realiseren met dure
spikes, maar het zelfde effect kun je ook bereiken met zand-gevulde
conserven-blikjes. (die van asperges zijn lekker dun) of ieder ander resonantie
vrij onderstel.
Als je meer hoogte moet maken is een met zand gevulde houten kolom of een
massief stuk boomstam bruikbaar. Het gaat erom dat zo'n kolom een flinke massa
heeft en geen resonanties veroorzaakt. Je kunt ook marmeren zuilen gebruiken,
dat kan erg mooi staan, maar het is wel veel duurder. Wel met zand vullen tegen
mogelijke resonanties.
De bas-luidsprekers kunnen wel wat schaduw hebben, dus daar hoef je niet extreem
veel aandacht aan te besteden.
Het gebruik van spikes onder elektronische apparatuur zoals de CD-speler of de
versterker is klinklare onzin, die apparaten zijn niet gevoelig voor trillingen.
(nouja, mischien staat het wel indrukwekkend, maar voor het geluid doet het
niets)
Top
SP, SPL
Sound Pressure Level, oftewel de geluidsdruk.
SPL wordt gemeten in dBa, waarbij 0dBa overeen komt met 0.2 nano Bar, ongeveer
het zwakste geluid dat het menselijk oor nog net kan waarnemen.
Zie dB en het hoofdstuk over het
gehoor.
Top
Splitter
Meestal wordt er een kastje bedoeld waarmee je het signaal van een antenne of
van de kabel-TV naar meerdere ontvangers kan leiden. Ze komen met 2 tot 4
uitgangen. Zet splitters bij voorkeur niet na elkaar, want bij elke splitter
treedt er minstens 3 dB signaal verlies op.
Een evt. kabel-modem voor internet of digitale TV mag niet achter een splitter
aangesloten worden.
Als je veel ontvangers wilt aansluiten kan het nodig zijn om een Antenne
versterker tussen te schakelen. Zet die dan voor de eerste splitter.
Antenne versterkers hebben vaak ook een splitter-functie.
Top
Spoel:
Zie zelfinductie.
Top
Spoelen recorder
Andere benaming voor een bandrecorder of tape deck. De magneetband is op losse
spoelen gewikkeld, in tegenstelling tot de casette recorder of -speler.
Top
Spoorbreedte
Bij bandrecorders is het de breedte van het magneetspoor. Standaard magneetband
is 6.25 mm breed, en doorgaans worden er 2 of 4 sporen op geschreven.
Casette band heeft de helft van die breedte en er worden ook 4 sporen op
geschreven.
In het algemeen geldt: hoe smaller het spoor, hoe slechter de
signaal-ruisverhouding.
Top
Spriet, Spriet antenne
Een vaak uittrekbare dunne metalen antenne aan een (draagbare) radio of
TV ontvanger. Bij TV-ontvangers meestal dubbel uitgevoerd, zodat je die in een
V-vorm kunt zetten.
In Nederland heb je niet zoveel meer aan de spriet-antenne op een TV, want sinds
eind 2007 worden de publieke TV-zenders niet meer via de ether
uitgezonden, altans de analoge uitzendingen zijn gestopt. Er zijn via deze weg
nog regionale TV-stations te ontvangen, en in de grensgebieden wellicht wat
buitenlanders.
Er is wel digitale ether ontvangst mogelijk.
Je hebt dan een speciale ontvanger (Set-top-box) nodig en een abonnement bij
Digitenne.
Radio ontvangst via de FM band zal nog wel een flink aantal jaren blijven
bestaan. Vooral vanwege het belang van ontvangst in de auto.
De clou is dat de transistoren Q3 en Q4 uiterst gelijke eigenschappen hebben.
(In geintegreerde circuits is dat in hoge mate zo)
We gaan er van uit dat Q3 en Q4 een tamelijk grote stroomversterking hebben.
De stroom die via R2 aan Q4 geleverd wordt veroorzaakt een bepaalde
basis-spanning bij Q4. Omdat Q3 bijna identiek is met Q4 loopt daar dezelfde
collector stroom. Omdat de stroomversterking vrij hoog is vormen de
basis-stromen slechts en fractie van de stroom die door R2 aangeleverd wordt.
Top
Stroomverzadiging
Er wordt hier en daar beweerd dat een kabel "verzadigd" kan worden
door een elektrische stroom. Dit zou betekenen dat de weerstand van de kabel
stijgt omdat er teveel elektronen doorheen moeten.
Dit soort verzadigings effecten bestaan inderdaad, maar treden pas op bij een
stroomdichtheid waarbij de kabel in een fractie van een microseconde zou
verdampen.
Stroomverzadiging wordt nog al eens verward met de vuistregels en wettelijke
voorschriften voor de toegestane stroomdichtheid in kabels en transformator
wikkelingen.
Zie Stroomdichtheid.
Top
Sub Woofer
Een luidspreker systeem voor de weergave van zeer lage frequenties. Er wordt
aangenomen dat de plaats van de subwoofer in de luisterruimte niet erg kritisch
is.
In veel gevallen is er slechts 1 luidspreker(kast) met een eigen eindversterker,
soms zitten basluidsprekers van links en rechts in 1 kast.
Dit klopt wel met de theorie want:
a/ Een straler die klein is ten opzichte van de golflengte straalt altijd
evenveel in alle richtingen.
b/ Bij zeer lage frequenties is het menselijk gehoor niet meer richting
gevoelig.
Subwoofers worden meestal gecombineerd met relatief kleine luidsprekers die de
midden en hoge tonen weergeven. Deze moeten wel op de juiste manier opgesteld
worden.
Subwoofers worden ook nog wel eens gebruikt in combinatie met
"normale" luidsprekers waarvan men de laag-weergave te mager vindt.
Ik heb geen ervaring met zulke systemen. De voornoemde theorie over de manier
waarop we horen (de geluidsperceptie) is heel wat softer dan de elektrische
theorie, en ik wil dan ook nogal wat ruimte laten voor een subjectievere
beoordeling. Graag reacties van mensen met zo'n systeem.
Top
Supergeleiding
Bij zeer lage temperaturen wordt de elektrische weerstand van sommige materialen
geheel nul. De meest voorkomende praktische toepassing hiervan vinden we bij
extreem sterke magneten. Zie Cryotechniek.
Top
Super, Super-heterodyne
Een type radio ontvanger waarbij het te ontvangen signaal eerst geconverteerd
wordt naar een vaste frequentie.
De conversie gebeurt door een locale oscillator en een mengtrap. Het afstemmen
op het gewenste station gebeurt door het verstemmen van de locale oscillator.
Radio -ontvangers voor lange, midden- en korte golf converteren naar 470 KHz.
Ontvangers voor de FM-band converteren naar 10.7 Mhz en TV-ontvangers naar ca.
38 MHz.
Deze frequenties worden de midden frequenties genoemd. Het deel van de ontvanger
dat deze frequenties verwerkt heet het middenfrequent gedeelte.
Alle hedendaagse radio- en TV- ontvangers zijn van dit type. Alternatieven zijn
de "rechtuit" of de "superreg", maar hiervan bestaan zo goed
als geen commerciele producten.
Super-heterodyne ontvangers kunnen last hebben van het z.g. spiegel probleem.
Bij alle gewone radio's en TV's is dat probleem al lang goed opgelost, maar een
goedkope korte-golf ontvanger of wereld-ontvanger kan er wel aan lijden.
Het probleem is dit: Door de menging met de locale oscillator (LO) wordt er in
feite ontvangen op de frequenties LO + Middenfrequentie en LO -
Middenfrequentie. We noemen dit de spiegelfrequenties. Bij een goede ontvanger
is er vóór de mengtrap een z.g. preselectie bandfilter filter geplaatst dat
alleen de gewenste zender doorlaat en zenders op de spiegelfrequentie
onderdrukt. Dit bandfilter moet mee-afgestemd worden met de locale
oscillator.
Top
Superreg
Een ouderwets type radio ontvanger voor AM, waarbij er een grote kans is dat je
ontvanger als een zender gaat werken. Er hebben bij mijn weten geen commerciele of consumenten
uitvoeringen van bestaan. Het principe wordt niet meer gebruikt.
Top
Supersoon
Geluid met frequenties boven het voor mensen hoorbare gebied van 20KHz. Ook
ultrasoon, ultrageluid of eng: ultrasound
genoemd.
In een andere betekenis bedoelt men met supersoon "sneller dan het
geluid". Het gaat dan om vliegtuigen die sneller gaan dan de
geluidssnelheid in lucht, 330 m/sec of 1188 Km/uur, zoals de Concorde.
Top
Surround
Er zijn verschillende systemen op de markt (geweest) om een betere
ruimtelijkheid te verkrijgen dan met de bekende twee kanalen stereo mogelijk is.
Tot nog toe is het meeste mislukt (Bijv. quadrofonie) Tamelijk succesvol is Dolby
Surround, maar dat is niet geschikt voor hifi muziek weergave.
De SACD en de DVD bieden mogelijkheden voor multi-kanaal stereo, waarbij tot 5
onafhankelijke kanalen weergegeven kunnen worden. Deze systemen moeten zich wat
betreft Hifi weergave nog bewijzen. De microfoontechniek die voor zulke opnames
nodig is staat nog in de kinderschoenen en het is maar de vraag of de markt vijf
of meer luidsprekerkasten in de woonkamer zal acceperen.
Top
Sweet spot
Aanduiding van de optimale luisterplek in je "home-studio". De term
smaakt mij wat teveel naar vanillesuiker.
Bij een goede installatie is dit gebied flink groot, net zoals in een
fatsoenlijke concertzaal.
Top
Symmetrisch
Twee- (of meer-) zijdig spiegelbeeldig.
Het verdient aanbeveling om je luidsprekers symmetrisch op te stellen, c.q. je
kamer enigszins symmetrisch in te richten.
Dus niet aan de ene kant een dempende boekenkast en aan de andere kant een
reflecterende vlakke wand.
Bij symmetrische elektrische verbindingen hebben we het over tweedraads
verbindingen, meestal afgeschermd. Zie twisted
pair.
Tegenstelling: coaxiaal, of asymmetrisch.
Symmetrische verbindingen zijn gebruikelijk bij lange microfoon kabels, en
andere lange analoge en digitale verbindingen in studio's en in de PA sector.
Als het ontvangende apparaat ook symmetrische ingangen met een voldoende common
mode onderdrukking dan is de kans op storing door bijv. aardlussen een stuk
minder.
Top
Home