Daaltijd
Zie Stijgtijd.
Top

DA
In verband met condensatoren wordt de eigenschap Dielectric Absorption bedoeld. Dat is de eigenschap dat als een condensator enige tijd geladen is en je ontlaadt 'm, na een aantal seconden de spanning (= lading) weer gedeeltelijk terug komt. Met name aluminium elco's hebben dit verschijnsel.
In de praktijk van de audio elektronica heb je er nooit last van omdat het verschijnsel zich afspeelt in het frequentie gebied ver beneden 1 Hz, en omdat er altijd wegen zijn waarlangs deze lading uiteindelijk geheel weglekt.
Zie het hoofdstuk over condensatoren
Top

DAB
Digital Audio Broadcast. Een betrekkelijk nieuw system voor digitale radio. Op dit moment (eind nov 2004) is ongeveer in het midden van het land van oost tot west deze vorm van digitale radio te ontvangen. Kijk op de DAB site.
Top

DAC
Digitaal naar Analoog Converter. Onderdeel van bijv. een CD-speler. Soms een losstaand apparaat.
Zie hoofdstuk Analoog en Digitaal
Top

Dakhark
Onaardige benaming voor de hark-achtige antennes voor TV en FM ontvangst. In de dicht bevolkte woongebieden zijn ze bijna geheel verdrongen door de kabel-TV en in de landelijke gebieden door de satelliet schotels.
Sinds eind 2007 worden de publieke TV-kanalen niet meer via de ether uitgezonden. Als je geen kabel hebt (je woont in het buitengebied) dan zijn er slechts 2 alternatieven: Digitenne of Sateliet ontvangst.
Let er op dat je een dakhark voor FM-radio ontvangst opstelt voor vertikale polarisatie.

Top

Darlington
Een transistor die in feite uit twee samengebouwde transistoren bestaat. De stroomversterking van zulke transistoren is zeer groot, tienduizenden, maar de bandbreedte of de schakelsnelheid valt soms wat tegen. In het bijzonder het uitschakelen (turn-off) gaat relatief langzaam, omdat de basis van de tweede transistor niet "leeggetrokken kan worden door de aansturing.

Top

dB of Decibel
Aanduiding van de verhouding tussen twee vermogens.
De Bel is de 10-logarithme van de verhouding tussen twee vermogens. De decibel dB is een tiende Bel.
10 dB is een vermogens verhouding van 1:10. 20 dB een factor 100, 30 dB een factor 1000 en zo voorts.
Het kleinste volume verschil dat ons oor nog net kan horen is ongeveer 2dB, afhankelijk van de aard van het geluid
Let erop dat de dB een vermogens verhouding is. Als je uitgaat van spanningsmetingen geldt de regel dat een spanningsverhouding van 1:10 een dB-waarde van 20 dB oplevert. Dit omdat het vermogen met het kwadraat van de spanning gaat.
Top

dBA,  Ook dBSPL
Dit is een absolute schaal voor het meten van geluidssterkte, met een frequentie afhankelijke weging. dBSPL = dB Sound Pressure Level.
Het werkt net zo als de dB, maar er is een absolute referentie: 0dBA komt overeen met een geluidsdruk van 2 exp -10 bar. Dit is ongeveer de geluidsdrempel, of het zwakste geluid dat het menselijk oor nog kan waarnemen.
De frequentie afhankelijke weging zorgt ervoor dat lage en zeer hoge frequenties minder meewegen. Dat is gedaan omdat ons gehoor daar ook minder gevoelig is.

Dit is de z.g. A-gewogen curve. (A-Weighted) 

Hieronder een lijstje met wat geluidsterktes en het soort geluid dat doorgaans die sterkte heeft.
    3 dBA  Gehoordrempel van een gezond menselijk oor.
  20 dBA  Ritselen van een vallend herfstblad.
  40 dBA  Rustige kamer.
  60 dBA  Rustige conversatie.
  80 dBA  Spreker die een redelijke zaal toespreekt.
100 dBA  Voorbij denderende vrachtwagen; Piek nivo in het Concert Gebouw.
120 dBA  Laag overvliegend straalvliegtuig.
140 dBA  Pijnlijk luid ervaren.
Geluidssterktes boven 100 dBA leveren op termijn zeker gehoorschade op.
De ARBO-wet stelt bij geluidssterktes boven 80 dBA beschermings maatregelen verplicht in de werksituatie.
De meeste luidspreker systemen produceren ca. 90 dBA op 1 meter afstand bij 1 watt versterkervermogen. Dat is dus 100 dbA bij 10 watt.
Bij zo'n 10 watt en meer mag je dus verwachten dat de buren komen klagen.
Top

dBVolt
Ook: dBµVolt, dBµVolt / meter
Zie dB. Er is echter een absolute referentie, 0dB = 1 Volt, of 0 dBµ = 1 µVolt. 

Of: dBV / m of dBµV / meter. De laatste 2 versies worden nog veel eens gebruikt in de EMC meettechniek. Het gaat dan om de elektrische veldsterkte.
Top

dBWatt   Ook:  dBm, dBk
Zie dBa. De absolute referentie is hier echter een vermogen van 1 Watt. dBm: 1 milliwatt,  dBk: 1 kilowatt
De term wordt wel eens gebruikt om het rendement van een luidspreker (systeem) op te geven, maar dat is een verwarrend gebruik, want men bedoelt nog steeds het aantal dBa bij 1 watt input.
Top

DC
Engels: Direct Current. Gelijkstroom of -spanning.
De term "direct" is historisch gegroeid rond de tijd van Thomas Alva Edison.
tegengesteld : AC voor Alternating Current of wisselspanning / stroom.
Top

De-emphasis
Bij FM- en TV-zenders worden hogere frequenties in het geluid wat sterker uitgezonden dan eigenlijk behoort. In de ontvanger worden die frequenties weer evenveel verzwakt, waardoor ook de ruis vermindert.
Het verzwakken in de ontvanger wordt de-emphasis genoemd, het ophalen aan de zender kant noemen we pre-emphasis.
De wat oudere CD's zijn ook geperst met een bepaalde pre-emphasis. Op de cd is dit in een digitale code aangegeven en een fatsoenlijke CD-speler herkent die code en stelt de benodigde de-emphasis in.
Top

Decompressor
Zie "expander"
Top

Demagnetiseren

Er is een uitgebreid hoofdstuk over demagnetiseren

Bij bandrecorders en casettespelers is het denkbaar dat de weergeefkop gemagnetiseerd raakt. Dat leidt tot een verhoogd ruisnivo bij het afspelen.
Met een demagnetiseer apparaatje zoals hier beschreven kun je die problemen te lijf gaan.

Het demagnetiseren van CD's, SACD's, DVD's of vinylplaten heeft geen enkele zin. De materialen waaruit deze platen gemaakt zijn kunnen niet gemagnetiseerd raken, en ook de manier waarop ze afgespeeld worden is niet gevoelig voor een evt. magneetveld. Ook de kabels, en je elektronische apparatuur kunnen niet gemagnetiseerd raken, c.q. zo dat wel gebeurt heeft het geen effect op de prestaties.

Bij kleuren TV's en computer monitoren met een beeldbuis kan er door het magnetische veld van de aarde een kleurzweem optreden. Hou maar eens een magneet (van een luidspreker bijvoorbeeld) in de buurt van je TV-scherm (niet te dicht bij!!) Je zult aanzienlijke kleurverschuivingen zien.
TV's en computer monitoren zijn altijd voorzien van een demagnetiseer inrichting. Bij TV's meestal alleen bij het inschakelen van de netspanning. Computer monitoren hebben vaak een knopje of een bedienings functie "DeGauss" waarmee je de metalen delen in en rond de beeldbuis demagnetiseert.

Flatscreen-monitoren, de moderne video-projectors en super platte TV's hebben geen last van magneetvelden.
Top

Dempingsfactor
Gegeven van een Eindversterker.
Verhouding tussen de (ideale) luidspreker impedantie en de uitgangs impedantie van de versterker.
Dit getal suggereert dat het gaat om de mate waarin de eigen bewegingen van de luidspreker gedempt worden door de versterker.
In zekere zin is dat zo, maar het gaat voorbij aan de doorgaans geringe invloed van de luidsprekerkabel en de volstrekt onderschatte invloed van het wisselfilter .
De manier waarop dit getal gedefinieerd is sugereert dingen die er niet zijn en laat andere zaken die er wel zijn buiten beschouwing
Het begrip "dempings factor" hoort niet thuis in de specificatielijst van een versterker, en kan ander opzichten regelrecht de prullenbak in.
Zie het technische artikel over demping voor het juiste verhaal.
Top

Detail
Lett: een kleinigheid. Bij hifi muziekweergave willen we ook in een complex muzieksignaal zoals een voluit spelend symfonie orkest graag alle instrumenten apart kunnen waarnemen en identificeren. De mate waarin dat lukt hangt primair af van je luidsperekers en je kamer akoestiek. Verder zijn vooral de kwaliteiten van de opname van belang: de akoestiek van de opneemzaal/studio, de microfoon opstelling en de mixage of mastering. Je elektronische apparatuur speelt een geringere rol. Intermodulatie- en/of overneemvervorming in de eindversterker kan een hoop detail verloren laten gaan.
Aan de andere kant: Luister ook eens in de concertzaal met dezelfde intensie: Kun je daar ook die ene hobo, die klarinet of dat riedeltje op de marimba er zo duidelijk uithalen. Als dat in de concertzaal niet gaat mag je niet verwachten dat het bij de weergave thuis wel lukt.
Top

Detectie
In het algemeen: De mate of de manier waarop je iets kunt waarnemen.
In de elektronica wordt er vaak gedoeld op het proces / de schakeling waarmee een signaal onttrokken wordt aan de draaggolf waarop het gemoduleerd is.
Voor amplitude modulatie is dat een erg eenvoudig circuit, voor FM is het wat ingewikkelder, en voor digitaal gecodeerde informatie zijn de circuits soms erg gecompliceerd.
Als je erg dicht bij een (legale of illegale) radio zender woont kan het gebeuren dat het zender signaal doordringt in je audio apparatuur en dat er door detectie (zo'n hoogfrequent signaal kun je op zich niet horen) toch iets hoorbaar wordt van de modulatie van de zender.
Er is een historisch verhaal van iemand in Aalsmeer of daaromtrent die op een zondag op het elektronisch orgel een hymne speelde "Kom Heilige Geest daal op ons neer" waarop er uit de luidsprekers een krakerige stem vroeg: "request for landing permissions"..........!
Top

DF
In verband met condensatoren bedoelt men de Dissipation Factor. Zie Tangens-Delta
Top

Dielectricum
Het isolatie materiaal in condensatoren
Top

Dielectric storage
Een verschijnsel in sommige types condensatoren. Als de condensator ontladen wordt -na enige tijd geladen geweest te zijn- is de spanning in eerste instantie 0, maar na een tijd van enkele seconden neemt de spanning weer toe, meestal niet meer dan een paar procent van de oorspronkelijke spanning.
Het verschijnsel treedt vooral op bij elektrolytische aluminium condensatoren, maar ook sommige keramische materialen hebben er wat last van.
Voor audio circuits is het verschijnsel niet van belang omdat het frequenties betreft die ver buiten het audio gebied vallen.
Top

Diëlektrisch, diëlektricum, diëlektrische verliezen.
Deze termen slaan op (eigenschappen van) het isolatie materiaal in condensatoren.
Diëlektrische verliezen treden bij de meeste materialen op bij hoge frequenties. Bij audio frequenties heb je er bijna nooit last van.
Zie ook: Tangens Delta.
Top

Diëlektrische constante
Zie hierboven. De diëlektrische constante van een isolatie materiaal geeft aan hoeveel de waarde van een condensator stijgt als dat materiaal gebruikt wordt in plaats van lucht. Dit heet de relatieve diëlektrische constante, of de epsilon-R.
Zie: Epsilon.
Top

Differential mode
Een begrip in verband met EMC. De gewenste signalen zijn altijd differentieel, d.w.z. het signaal bestaat tussen de signaalleiding en de retourleiding.
Stoorsignalen op een kabel zijn doorgaans common mode. In sommige gevallen (bijv. bij een slechte afscherming) kan een stoorsignaal (gedeeltelijk) de differentiele mode aannemen. Alleen dan kun je er last van krijgen.
In een symmetrische verbinding zal een stoorsignaal doorgaans in gelijke mate optreden op de beide signaalleidingen. Aangezien daar alleen het verschil tussen de beide signaalgeleiders van belang is zal het stoorsignaal minder gauw effect hebben.
Top

Digitaal
Getalsmatig, d.w.z. dat het over te dragen (geluids) signaal voorgsteld wordt door een reeks getallen met een enidige precisie. Zie het hoofdstuk over analoog en digitaal.
Top

Doppler effect, Doppler vervorming

We kennen het Doppler effect vooral van de voorbijrijdende politie- brandweer- of amulance auto met sirene. Als de auto komt aanrijden worden de geluidsgolven a.h.w. in elkaar gedrukt en lijkt de toon hoger; als de auto van je af rijdt worden de geluidsgolven "uitgerekt" en wordt de waargenomen toon lager.
Dit zelfde effect kan ook optreden in luidsprekers,  In het bijzonder luidsprekers die de zeer lage frequenties moeten weergeven en ook nog vrij veel hogere tonen doen. De "bron" voor de midden en hoge tonen beweegt dan heen-en weer in het tempo van de bas. Bedenk dat de conus uitslag bij basluidsprekers meestal aanzienlijk is.
Er treedt zodoende een vervorming of vertroebeling op van de hogere tonen. We noemen dit Doppler vervorming. Dit is 1 van de redenen om verschillende luidsprekers (chassis) te gebruiken voor de verschillende frequentie gebieden, en vooral de scheidingsfrequentie voor de basluidspreker niet al te hoog te kiezen.

Top

Draadgewonden, Wire wound
Een bepaalde uitvorings vorm van weerstanden. Meestal gaat het om weerstanden die een wat groter vemogen kunnen verwerken. (1 tot tientallen of honderden watts)
Draadgewonden weerstanden hebben een wat grotere zelfinductie, maar ze zijn veel beter bestand tegen kortstondige overbelasting dan bijv. metaalfilm weerstanden.
Top

Draadloos

In de audio sector zien we steeds meer draadloze systemen komen. Al geruime tijd is er de draadloze hoofdtelefoon, en bij de zeer populaire surround luidspreker systemen is er een groeiend aantal te koop met draadloze overdracht van het signaal. (er wel een snoer naar het stopcontact nodig)

De systemen die berusten op Infra-Rood overdracht geven nog wel eens onderbrekingen als er iemand of iets tussen de apparaten staat. Systemen die met radio-frequente techniek werken, zoals "bluetooth" hebben dat nadeel niet.

Top

Draaggolf
Zie Carrier
Top

Drain
(engels) Lett: afvoer
1 van de elektroden van een veldeffect transistor. Als je een veldeffect transistor vegelijkt met een elektronenbuis, dan is de drain de anode.
Top

Drain wire
De ongeisoleerde draad die in sommige afgeschermde kabels meeloopt om overal contact te maken met de afscherming. Je ziet deze constructie vooral als er een folie gebruikt is als afscherming, maar ook in gevlochten mantels zie je ze wel.
De drain wire moet altijd samen met de afscherming aangesloten worden.
Top

Drieweg systeem
Luidspreker systeem met 3 (groepen) luidsprekers. Laag, midden, hoog.
Top

Drift
Het verschijnsel dat de DC-instelling van een elektronisch circuit verloopt in de tijd of (vooral) met de temperatuur.
In audio apparatuur is drift zelden een probleem omdat er geen doorgifte van DC-signalen plaats vindt.
Het enige deel van een (transistor) audio versterker dat enigermate gevoelig kan zijn voor temperatuur verloop is de ruststroom instelling van de eind transistoren. Bij een te lage russtroom kan er cross-over vervorming optreden. In een goed versterker ontwerp is de ruststroom instelling d.m.v. een eenvoudig circuitje onafhankelijk gemaakt van de temperatuur.
Top

Driver
In High-end HiFi kringen wordt er meestal een (losse) luidspreker mee bedoeld. Soms echter een eindversterker.
Het woord driver is meer een mode-woord dan dat het een speciale betekenis heeft.
Top

Drijvende komma
In de digitale techniek een methode om getallen met cijfers achter de komma te noteren.
Eng: Floating Point. Er bestaan diverse formaten. Het voordeel ervan is dat met een beperkt aantal bits een enorm groot getallen bereik bestreken kan worden. bijv: 10exp-400 tot 10 exp+400 (dit laatste is veeeeeel meer dan het aantal atomen in het hele universum)
Tegenstellingen : Vaste komma, Hele getallen, Fixed point, Integer
Digitaal audio werkt meestal in hele getallen of integer, omdat het benodigde getalbereik tamelijk bescheiden is.
Top

DSP
Digital Signal Processor.
Een component of apparaat dat 1 of andere signaalbehandeling uitvoert met digitale middelen.
Te denken valt aan kunstmatige akoestiek en de signaalbehandeling van Dolby Surround en verwante compressie/expansie technieken.
Veelal wordt er ook gedoeld op een gespecialiseerde microprocessor die in samenhang met A/D en D/A omzetters analoge signalen kan behandelen, bijvoorbeeld in (industriele) regelprocessen.
Top

DTS
Digial Theatre System. Een formaat voor een digitaal signaal dat door een geschikte decoder omgezet kan worden naar het 5.1 of 7.1 rondom geluid bij DVD multikanaal geluids weergave.
Top

Dubbel blind
Een test methode die vooral gebruikt wordt bij het testen van medicijnen. Het "dubbel" betekent hier dat noch de patient, noch de behandelaar weet of de patient het echte medicijn of de placebo (nep middel) toegdiend krijgt. Het is immers vaak de behandelaar die rapporteert over de evt. vooruitgang van de patient, en ook deze mag niet beinvloed worden door positieve of negatieve verwachtingen.
Bij luistertests is het meestal onpraktisch om ook degene die de apparatuur bedient niet te laten weten wat er getest wordt, maar er moet wel voor gezorgd worden dat die persoon het luisterpanel niet opzettelijk of ongewild kan beinvloeden. Zie ook blind testen.
Top

Dubbel-T, dubbel-t filter.
De dubbel-T schakeling is een implementatie van een band-sper filter; een filter dat een bepaalde frequentie onderdrukt, maar hogere en lagere frequenties doorlaat.
In de audio praktijk kom je zulke filters niet gauw tegen; bovendien is de schakeling niet erg gewild omdat de toleranties op de weerstand- en condensator waarden nogal kritisch zijn, zeker als je een goede onderdrukking van die ene frequentie wilt.
Top

Duur, duurder, duurst
In High-end Hifi land betekent duur altijd dat het ook beter is. Logisch, want waarom zou het anders zo duur zijn?
Probeer eerst uit te vinden of "beter" ten goede komt aan de geluidskwaliteit, of slechts aan de portemonnee van de verkoper.
Top

DVD
Afkorting van: "Digital Versatile Disk". Een verdere ontwikkeling van de CD, waarbij er allerlei combinaties van audio, video en computerdata op een CD-achtige schijf kunnen staan.
Er zijn mogelijkheden voor multikanaal stereo.
Voor wat betreft Hifi moet het systeem zich nog bewijzen. Medio 2002 is DVD prominent aanwezig in de platenwinkels en videotheken, vooral voor speelfilms en spellen (games)
Top

Dwarskracht, -compensatie
Bij een vinyl-platenspeler ontstaat er een radiaal gerichte kracht op de naald, omdat de arm niet zuiver volgens een raaklijn aan de groef staat.
Deze dwarskracht wordt bij de betere platenspelers gecompenseerd door een veer of een gewichtje dat de arm enigszins naar buiten trekt.
Zie Dwarscompensatie
Top

Dwepen, Dweperij

In o.m. de High-end-hifi-wereld het ongegrond uiten van een voorkeur voor een bepaald merk of type apparatuur. Er is een gebrek aan kritisch bekijken van de te maken keuzes, en meestal ook een gebrek aan kennis van de technische achtergronden. De voorkeur wordt ingegeven door emoties, en niet (meer) door objectieve overwegingen.

Top 

Dyne
Een ouderwetse maat voor een kracht.
1 dyne is 1e-5 Newton, oftewel ca. 1 milligram
Top

Dynamiek
Het verschil of (beter) de verhouding in geluidssterkte tussen de zachtste en de luidste passages in een muziekstuk of een opname.
Dynamiek wordt altijd uitgedrukt in dB.
Soms wordt er gedoeld op de verhouding tussen het luidste signaal wat weergegeven kan worden en de ruis van het systeem, bij afwezigheid van een signaal. In dat geval zou het begrip ruisafstand toepasselijker zijn.
In de praktijk is de dynamiek van een muziek opname zelden groter dan zo'n 50 dB, en meestal veel minder. Dat komt eerstens omdat de dynamiek in de concertzaal maar zelden veel groter is, tweedens omdat we in de huiskamer zo'n grote dynamiek niet kunnen hebben. De opneem technici houden daar (hopelijk op een goede manier) rekening mee.
Reken maar mee: In een stille woonkamer heb je ca. 40 dBa achtergrond geluid. Stel dat je de zachtste passages daar bovenuit wilt horen, dan zet je je volume regelaar zo dat die op 50 dBa klinken. De hardste passages komen dan op 100 dBa, dat wil zeggen, het volume van een voorbij denderende vrachtwagen. Je buren en je huisgenoten zullen daar doorgaans niet blij mee zijn.
Bedenk ook dat de signaal-ruis afstand van het vinyl-platen systeem (de LP) niet meer dan ca. 45 dB was. Veel hifi liefhebber zijn daar nog steeds dolgelukkig mee......
Kijk ook hier.
Top

Dynamiek compressie / expansie
Methode om de ruis te verminderen.
Bij opnemen of uitzenden wordt de dynamiek gecompimeerd, samen geperst. De zachtste passages worden sterker uitgezonden of opgenomen dan zou moeten.
Bij de weergave worden zachte passages extra zacht weergegeven, zodat alles weer klopt.
De bedoeling is steeds om de ruisbijdrage van het opslag medium of het zend-ontvang proces te verminderen. Zie ook bij Dolby A, B, C enz.
Een andere toepassing is om te zorgen dat alle muziek even hard klinkt. Bijvoorbeeld: Classic FM gebruikt sterke dynamiek compressie om te zorgen dat alles ongeveer even hard klinkt. Voor in de auto is dat wel handig, maar bij thuis luisteren gaat het gauw vervelen.
Top

Dynamisch
Veranderlijk.
Soms is bedoeld: "magneto-dynamisch", d.w.z. dat er een magneet beweegt. (bijv. bij een pick-up element)
Met de term "Dynamisch bereik" wordt meestal het signaal-sterkte bereik bedoeld van een bepaald signaal.
Als het om apparaten gaat wordt meestal de "signaal-ruis verhouding" bedoeld.
Top

Home