Introduction in English

 

Begrippen D

 

Home

 

Daaltijd
Zie Stijgtijd.
Top

DA
In verband met condensatoren wordt de eigenschap Dielectric Absorption bedoeld. Dat is de eigenschap dat als een condensator enige tijd geladen is en je ontlaadt 'm, na een aantal seconden de spanning (= lading) weer gedeeltelijk terug komt. Met name aluminium elco's hebben dit verschijnsel.
In de praktijk van de audio elektronica heb je er nooit last van omdat het verschijnsel zich afspeelt in het frequentie gebied ver beneden 1 Hz, en omdat er altijd wegen zijn waarlangs deze lading uiteindelijk geheel weglekt.
Zie het hoofdstuk over condensatoren
Top

DAB
Digital Audio Broadcast. Een betrekkelijk nieuw system voor digitale radio. Op dit moment (eind nov 2004) is ongeveer in het midden van het land van oost tot west deze vorm van digitale radio te ontvangen. Kijk op de DAB site.
Top

DAC
Digitaal naar Analoog Converter. Onderdeel van bijv. een CD-speler. Soms een losstaand apparaat.
Zie hoofdstuk Analoog en Digitaal
Top

Dakhark
Onaardige benaming voor de hark-achtige antennes voor TV en FM ontvangst. In de dicht bevolkte woongebieden zijn ze bijna geheel verdrongen door de kabel-TV en in de landelijke gebieden door de satelliet schotels.
Sinds eind 2007 worden de publieke TV-kanalen niet meer via de ether uitgezonden. Als je geen kabel hebt (je woont in het buitengebied) dan zijn er slechts 2 alternatieven: Digitenne of Sateliet ontvangst.
Let er op dat je een dakhark voor FM-radio ontvangst opstelt voor vertikale polarisatie.

Top

Darlington
Een transistor die in feite uit twee samengebouwde transistoren bestaat. De stroomversterking van zulke transistoren is zeer groot, tienduizenden, maar de bandbreedte of de schakelsnelheid valt soms wat tegen. In het bijzonder het uitschakelen (turn-off) gaat relatief langzaam, omdat de basis van de tweede transistor niet "leeggetrokken kan worden door de aansturing.

Top

dB of Decibel
Aanduiding van de verhouding tussen twee vermogens.
De Bel is de 10-logarithme van de verhouding tussen twee vermogens. De decibel dB is een tiende Bel.
10 dB is een vermogens verhouding van 1:10. 20 dB een factor 100, 30 dB een factor 1000 en zo voorts.
Het kleinste volume verschil dat ons oor nog net kan horen is ongeveer 2dB, afhankelijk van de aard van het geluid
Let erop dat de dB een vermogens verhouding is. Als je uitgaat van spanningsmetingen geldt de regel dat een spanningsverhouding van 1:10 een dB-waarde van 20 dB oplevert. Dit omdat het vermogen met het kwadraat van de spanning gaat.
Top

dBA,  Ook dBSPL
Dit is een absolute schaal voor het meten van geluidssterkte, met een frequentie afhankelijke weging. dBSPL = dB Sound Pressure Level.
Het werkt net zo als de dB, maar er is een absolute referentie: 0dBA komt overeen met een geluidsdruk van 2 exp -10 bar. Dit is ongeveer de geluidsdrempel, of het zwakste geluid dat het menselijk oor nog kan waarnemen.
De frequentie afhankelijke weging zorgt ervoor dat lage en zeer hoge frequenties minder meewegen. Dat is gedaan omdat ons gehoor daar ook minder gevoelig is.

 

Dit is de z.g. A-gewogen curve. (A-Weighted) 

 

Hieronder een lijstje met wat geluidsterktes en het soort geluid dat doorgaans die sterkte heeft.
    3 dBA  Gehoordrempel van een gezond menselijk oor.
  20 dBA  Ritselen van een vallend herfstblad.
  40 dBA  Rustige kamer.
  60 dBA  Rustige conversatie.
  80 dBA  Spreker die een redelijke zaal toespreekt.
100 dBA  Voorbij denderende vrachtwagen; Piek nivo in het Concert Gebouw.
120 dBA  Laag overvliegend straalvliegtuig.
140 dBA  Pijnlijk luid ervaren.
Geluidssterktes boven 100 dBA leveren op termijn zeker gehoorschade op.
De ARBO-wet stelt bij geluidssterktes boven 80 dBA beschermings maatregelen verplicht in de werksituatie.
De meeste luidspreker systemen produceren ca. 90 dBA op 1 meter afstand bij 1 watt versterkervermogen. Dat is dus 100 dbA bij 10 watt.
Bij zo'n 10 watt en meer mag je dus verwachten dat de buren komen klagen.
Top

dBVolt
Ook: dBµVolt, dBµVolt / meter
Zie dB. Er is echter een absolute referentie, 0dB = 1 Volt, of 0 dBµ = 1 µVolt. 

Of: dBV / m of dBµV / meter. De laatste 2 versies worden nog veel eens gebruikt in de EMC meettechniek. Het gaat dan om de elektrische veldsterkte.
Top

dBWatt   Ook:  dBm, dBk
Zie dBa. De absolute referentie is hier echter een vermogen van 1 Watt. dBm: 1 milliwatt,  dBk: 1 kilowatt
De term wordt wel eens gebruikt om het rendement van een luidspreker (systeem) op te geven, maar dat is een verwarrend gebruik, want men bedoelt nog steeds het aantal dBa bij 1 watt input.
Top

DC
Engels: Direct Current. Gelijkstroom of -spanning.
De term "direct" is historisch gegroeid rond de tijd van Thomas Alva Edison.
tegengesteld : AC voor Alternating Current of wisselspanning / stroom.
Top

De-emphasis
Bij FM- en TV-zenders worden hogere frequenties in het geluid wat sterker uitgezonden dan eigenlijk behoort. In de ontvanger worden die frequenties weer evenveel verzwakt, waardoor ook de ruis vermindert.
Het verzwakken in de ontvanger wordt de-emphasis genoemd, het ophalen aan de zender kant noemen we pre-emphasis.
De wat oudere CD's zijn ook geperst met een bepaalde pre-emphasis. Op de cd is dit in een digitale code aangegeven en een fatsoenlijke CD-speler herkent die code en stelt de benodigde de-emphasis in.
Top

Decompressor
Zie "expander"
Top

Demagnetiseren

Er is een uitgebreid hoofdstuk over demagnetiseren

Bij bandrecorders en casettespelers is het denkbaar dat de weergeefkop gemagnetiseerd raakt. Dat leidt tot een verhoogd ruisnivo bij het afspelen.
Met een demagnetiseer apparaatje zoals hier beschreven kun je die problemen te lijf gaan.

Het demagnetiseren van CD's, SACD's, DVD's of vinylplaten heeft geen enkele zin. De materialen waaruit deze platen gemaakt zijn kunnen niet gemagnetiseerd raken, en ook de manier waarop ze afgespeeld worden is niet gevoelig voor een evt. magneetveld. Ook de kabels, en je elektronische apparatuur kunnen niet gemagnetiseerd raken, c.q. zo dat wel gebeurt heeft het geen effect op de prestaties.

Bij kleuren TV's en computer monitoren met een beeldbuis kan er door het magnetische veld van de aarde een kleurzweem optreden. Hou maar eens een magneet (van een luidspreker bijvoorbeeld) in de buurt van je TV-scherm (niet te dicht bij!!) Je zult aanzienlijke kleurverschuivingen zien.
TV's en computer monitoren zijn altijd voorzien van een demagnetiseer inrichting. Bij TV's meestal alleen bij het inschakelen van de netspanning. Computer monitoren hebben vaak een knopje of een bedienings functie "DeGauss" waarmee je de metalen delen in en rond de beeldbuis demagnetiseert.

Flatscreen-monitoren, de moderne video-projectors en super platte TV's hebben geen last van magneetvelden.
Top

Dempingsfactor
Gegeven van een Eindversterker.
Verhouding tussen de (ideale) luidspreker impedantie en de uitgangs impedantie van de versterker.
Dit getal suggereert dat het gaat om de mate waarin de eigen bewegingen van de luidspreker gedempt worden door de versterker.
In zekere zin is dat zo, maar het gaat voorbij aan de doorgaans geringe invloed van de luidsprekerkabel en de volstrekt onderschatte invloed van het wisselfilter .
De manier waarop dit getal gedefinieerd is sugereert dingen die er niet zijn en laat andere zaken die er wel zijn buiten beschouwing
Het begrip "dempings factor" hoort niet thuis in de specificatielijst van een versterker, en kan ander opzichten regelrecht de prullenbak in.
Zie het technische artikel over demping voor het juiste verhaal.
Top

Detail
Lett: een kleinigheid. Bij hifi muziekweergave willen we ook in een complex muzieksignaal zoals een voluit spelend symfonie orkest graag alle instrumenten apart kunnen waarnemen en identificeren. De mate waarin dat lukt hangt primair af van je luidsperekers en je kamer akoestiek. Verder zijn vooral de kwaliteiten van de opname van belang: de akoestiek van de opneemzaal/studio, de microfoon opstelling en de mixage of mastering. Je elektronische apparatuur speelt een geringere rol. Intermodulatie- en/of overneemvervorming in de eindversterker kan een hoop detail verloren laten gaan.
Aan de andere kant: Luister ook eens in de concertzaal met dezelfde intensie: Kun je daar ook die ene hobo, die klarinet of dat riedeltje op de marimba er zo duidelijk uithalen. Als dat in de concertzaal niet gaat mag je niet verwachten dat het bij de weergave thuis wel lukt.
Top

Detectie
In het algemeen: De mate of de manier waarop je iets kunt waarnemen.
In de elektronica wordt er vaak gedoeld op het proces / de schakeling waarmee een signaal onttrokken wordt aan de draaggolf waarop het gemoduleerd is.
Voor amplitude modulatie is dat een erg eenvoudig circuit, voor FM is het wat ingewikkelder, en voor digitaal gecodeerde informatie zijn de circuits soms erg gecompliceerd.
Als je erg dicht bij een (legale of illegale) radio zender woont kan het gebeuren dat het zender signaal doordringt in je audio apparatuur en dat er door detectie (zo'n hoogfrequent signaal kun je op zich niet horen) toch iets hoorbaar wordt van de modulatie van de zender.
Er is een historisch verhaal van iemand in Aalsmeer of daaromtrent die op een zondag op het elektronisch orgel een hymne speelde "Kom Heilige Geest daal op ons neer" waarop er uit de luidsprekers een krakerige stem vroeg: "request for landing permissions"..........!
Top

DF
In verband met condensatoren bedoelt men de Dissipation Factor. Zie Tangens-Delta
Top

Dielectricum
Het isolatie materiaal in condensatoren
Top

Dielectric storage
Een verschijnsel in sommige types condensatoren. Als de condensator ontladen wordt -na enige tijd geladen geweest te zijn- is de spanning in eerste instantie 0, maar na een tijd van enkele seconden neemt de spanning weer toe, meestal niet meer dan een paar procent van de oorspronkelijke spanning.
Het verschijnsel treedt vooral op bij elektrolytische aluminium condensatoren, maar ook sommige keramische materialen hebben er wat last van.
Voor audio circuits is het verschijnsel niet van belang omdat het frequenties betreft die ver buiten het audio gebied vallen.
Top

DiŽlektrisch, diŽlektricum, diŽlektrische verliezen.
Deze termen slaan op (eigenschappen van) het isolatie materiaal in condensatoren.
DiŽlektrische verliezen treden bij de meeste materialen op bij hoge frequenties. Bij audio frequenties heb je er bijna nooit last van.
Zie ook: Tangens Delta.
Top

DiŽlektrische constante
Zie hierboven. De diŽlektrische constante van een isolatie materiaal geeft aan hoeveel de waarde van een condensator stijgt als dat materiaal gebruikt wordt in plaats van lucht. Dit heet de relatieve diŽlektrische constante, of de epsilon-R.
Zie: Epsilon.
Top

Differential mode
Een begrip in verband met EMC. De gewenste signalen zijn altijd differentieel, d.w.z. het signaal bestaat tussen de signaalleiding en de retourleiding.
Stoorsignalen op een kabel zijn doorgaans common mode. In sommige gevallen (bijv. bij een slechte afscherming) kan een stoorsignaal (gedeeltelijk) de differentiele mode aannemen. Alleen dan kun je er last van krijgen.
In een symmetrische verbinding zal een stoorsignaal doorgaans in gelijke mate optreden op de beide signaalleidingen. Aangezien daar alleen het verschil tussen de beide signaalgeleiders van belang is zal het stoorsignaal minder gauw effect hebben.
Top

Digitaal
Getalsmatig, d.w.z. dat het over te dragen (geluids) signaal voorgsteld wordt door een reeks getallen met een enidige precisie. Zie het hoofdstuk over analoog en digitaal.
Top

Digitale versterkers
Die bestaan niet. Luidsprekers kunnen niet overweg met nullen en 1-en, ze hebben (analoge) elektrische spanningen en stromen nodig.
Er bestaan wel klasse D versterkers, dat zijn versterkers waarbij de vermogens trap werkt volgens een schakelend principe. Het uitgangssignaal is analoog, net als van een analoge versterker. Zulke versterkers hebben als voordeel dat het rendement erg hoog is, dus er is weinig warmte ontwikkeling, en ze nemen (dientengevolge) weinig ruimte in. Deze voordelen zijn vooral van belang bij versterkers voor groot vermogen in de PA wereld, en voor batterij gevoede toepassingen zoals telefoons en draagbare geluids apparatuur (gering stroomverbruik). Voor huiskamer stereo met 2 kanalen is het voordeel twijfelachtig. Een gewone stereoversterker voor in de huiskamer hoeft niet bijzonder klein en zuinig met energie te zijn. Veel  7.1 surround versterkers bevatten tegenwoordig klasse D versterkers, omdat het vooral om cosmetische redenen in een klein kastje moet. 

Een variant die iets meer aanspraak mag maken op de term "digitaal" zijn de versterkers die een digitaal signaal (SP-DIF o.i.d.) als ingang hebben en dat -zonder het eerst analoog te maken- aan de schakelende vermogenstrap toevoeren. Eigenlijk dus een power D/A converter. Het voordeel is hier dat zo goed als de gehele versterkerschakeling zich leent om in 1 geintegreerd circuit ondergebracht te worden. Ook weer om het klein te maken.
Op dezelfde filosofie gebaseerd zijn er versterkers die een DSD-signaal (van een Super Audio CD) aan de vermogenstrap toevoeren.
Het gebruik van klasse D versterkers zit flink in de lift (ik schrijf dit medio 2008) maar het is geenszins zo dat een klasse D versterker daarom beter zou zijn dan iets anders. Sterker, het ontwerpen en bouwen van een klasse D versterker vergt aanzienlijk meer kennis en ervaring dan nodig is voor klasse A, AB, enz. spullen. In het bijzonder de EMC aspecten zijn erg belangrijk, want als je daar niet goed op let dan bouw je een audio versterker waarvoor je eigenlijk een zendvergunning nodig hebt, en die bovendien slecht funcioneert. Klasse D versterkers komen voorts met enkele hinderlijke problemen t.a.v. vervorming, waarvoor een goede oplossing niet eenvoudig is.
Kortom: Geen aanrader.
Top

DIN
Deutsches Institut fŁr Normierung, een in Duitsland ontwkkeld normen stelsel.
De norm DIN 61305-1 stelt algemene eisen aan hifi apparatuur. De norm -2 stelt eisen aan FM ontvangers, de -3 aan versterkers en de -5 aan luidprekers.
De Duitse uitgaven zijn te verkrijgen via www2.beuth.de
Deze normen zijn ook bekend als IEC 61305, en mogelijk is er ook een Nederlandse versie.
Ik heb deze normen nog niet kunnen inzien aangezien ze alleen tegen betaling beschikbaar zijn, en voor de hele serie loopt dat bedrag in de honderden euro's.
Top

Diode
Letterlijk: een elektrisch element met twee aansluitingen.
Altijd: een element dat de elektrische stroom maar in 1 richting doorlaat, van de Anode (+) naar de Kathode (-).
Een afwijking is de zener diode
Top

Dipool
Een ding met twee polen / kanten.
In verband met antennes wordt de dipool-antenne bedoeld. Dat is een constructie van twee even lange geleiders die in elkaars verlengde staan. De dipool is eigenlijk de "referentie antenne" of ook wel de moeder van alle antennes.
Als het echt om zend- of ontvang antennes gaat zie je er vaak nog andere geleiders van iets afwijkende lengte bij in de buurt staan. Zie dakhark.
In het algemeen: Hoe meer elementen, hoe richting gevoeliger de antenne is, maar ook hoe gevoeliger de antenne is als ontvang-antenne, en hoe meer energie de antenne in een bepaalde richting stuurt als zend-antenne.

Op moleculair nivo bedoelen we met een dipool dat de elektrische ladings verdeling van een molecule zo is dat er aan de ene kant negatieve ladingsdragers (elektronen) overheersen, en aan de andere kant positieve (een tekort aan elektronen). Veel isolatie materialen hebben zo'n eigenschap. Zie het hoofdstuk over condensatoren. Ook water heeft die eigenschap, en dat is de voornaamste reden dat een magnetron-oven zo effectief is. Die dipooltjes willen zo graag meetrillen in het hoogfrequente veld.

Bij luidsprekers of luidspreker-behuizingen spreken we over een dipool als de luidspreker nadrukkelijk ook aan de achterkant geluid afgeeft. Dat is het geval bij de meeste elektrostatische luidsprekers en bij elektro-dynamische luidsprekers die niet in een gesloten kast maar op een min-of-meer vlakke plaat gemonteerd zijn. Zie de vlakke baffle in het hoofdstuk over luidspreker behuizingen.
Er is anno 2003?-2007 een trend om bij voorkeur dipool luidsprekers te willen gebruiken, ook voor de laagste frequenties. Ik wens de voorstanders daarvan veel sterkte, want men begint met te zondigen tegen de natuurkunde, en volgens mij krijg je dat nooit meer goed.
Top

Dirac puls
De Dirac puls is een theoretische impuls die oneindig kort duurt, en een oneindig grote amplitude heeft, maar wel een gedefinieerde oppervlakte heeft.
In de praktijk kan de dirac puls slechts benaderd worden.
De dirac puls wordt nog wel eens gebruikt bij de theoretische en praktische analyse van filters.
Top

Direct drive
Bij platenspelers een aandrijfmechanisme waarbij de draaitafel direct aangedreven wordt, dus zonder tussenkomst van een aandrijfsnaar of tussenwiel.
Vooral voor scratchers is het handig omdat je het aandrijf mechaniek niet gauw kunt beschadigen, en bij direct drive is de draaitafel meestal snel op toeren.
Top

Discreet
In de elektronica wordt er mee bedoeld dat een circuit of apparaat opgebouwd is met discrete onderdelen als weerstanden, condensatoren, transistoren etc.
Dit in tegenstelling tot "Geintegreerd" (eng: Integrated) waarbij (ook) gebruik gemaakt wordt van geintegreerde circiuits, die kleine zwarte doosjes met veel pootjes waarin een hoop transistoren en vaak weerstanden zitten (condensatoren en zelfinducties laten zich slecht integreren)
In de high-end sector gaat nogal eens het verhaal dat discrete analoge schakelingen te verkiezen zijn boven geinegreerde. Dit verhaal gaat vermoedelijk terug op het feit dat de eerste analoge geintegreerde circuits (vooral OpAmps) een te gering gain-bandwidth-product hadden en een te hoge vervorming.
Tegenwoordig bestaat er een ruime keuze aan geintgreerde circuits die uitstekende prestaties in het audio gebied leveren.
Top

Discretiseren
Bij het proces van Analoog naar Digitaal omzetting (A/D-conversie) spreken we over discretiseren in tijd en discretiseren in amplitude.
Het gaat om een overgang van (tijd of amplitude) continue naar (idem) discreet.
Zie hoofdstuk Analoog en Digitaal
Top

Dispersie
Het verschijnsel dat signalen met verschillende snelheid over een kabel kunnen lopen.
In een optische kabel met een grote diameter kan het licht zowel rechtdoor als sterk zigzaggend door de kabel gaan. Dat vertegenwoordigt verschillende weglengtes waardoor hoogfrequente signalen wel eens tegenfasig kunnen aankomen.
Bij TOS-link optische kabels voor digitaal audio doet dit probleem zich pas voor bij enkele tientallen meters kabellengte.
Dispersie komt ook voor bij koper-kabels, zowel twisted-pair als coaxiaal, maar pas bij zeer hoge frequenties (vele  MHz) of bij zeer lange kabels (kilometers) De problemen nemen toe met het product van lengte en te transporteren frequentie.
Dispersie is de belangrijkste reden dat de maximale snelheid van ADSL via de telefoon kabel (KPN) afhankelijk is van de afstand tussen je huis en de telefooncentrale.
Top

Dissipatie, dissiperen
Dissiperen betekent "in warmte omzetten". Dissipatie is de hoeveelheid warmte ontwikkeling, meestal uitgedrukt in Watt's.
Top

Dither
Bij Analoog naar Digitaal conversie het toevoegen van een kleine hoeveelheid ruis aan het analoge signaal.
Dit garandeert dat ook bij zeer kleine sigalen de quantiserings ruis een willekeurig karakter houdt.
Zonder dither zou de quantisering ruis bij kleine signalen correleren met het signaal, wat inhoudt dat er harmonische vervorming ontstaat.
Zie hoofdstuk Analoog en Digitaal
Top

Dolby
Dolby Laboratories. Een Amerikaans bedrijf dat zich toelegt op apparatuur voor de speciale behandeling van geluidssignalen, vooral in de filmindustrie.
Zie ook Dolby-A, Dolby-B, Dolby Surround.
Top

Dolby-A
Net zoiets als Dolby-B (zie verder), maar dan voor de professionele wereld.
Het signaal wordt opgedeeld in 8 frequentie gebieden die ieder hun eigen dynamiek compressie / expansie krijgen.
Top

Dolby-B
Systeem voor ruisonderdrukking bij magneetband opnames (in het bijzonder Compact Casette). Het bestaat uit een dynamiek compressie bij opname en een dynamiek expansie bij weergave.
Het principe is dat bij zachte passages de hoge tonen extra sterk opgenomen worden, en bij de weergave extra verzwakt worden. Daardoor wordt de ruis van de casetteband verzwakt bij zachte passages.
Probleem is de juiste calibratie aan de weergeefkant, want die is afhankelijk van de bandsoort.
Top

Dolby-C
Een voor de consumenten markt nog wat verbeterde versie van Dolby-B.
Top

Dolby Surround
Systeem om onder gebruikmaking van de bekende twee onafhankelijke signaalkanalen (zie Stereo) de ruimtelijke effecten te realiseren die we van de bioskoop kennen.
Dolby Surround maakt gebruik van de normale stereo luidsprekers voor de meeste geluiden, een midden-voor- luidspreker (centre) vooral voor spraak, en enkele luidsprekers achter de kijker voor effecten.
Het is de bedoeling dat het TV-scherm midden tussen de stereo-luidsprekers staat.
Het systeem werkt frappant goed voor geluids effecten bij video / tv.
Als de video niet uitdrukkelijk "Dolby Surround" vermeldt met het daarbij horende logo dan is er een ander systeem gebruikt en heeft het activeren van je Dolby Surround weergave meestal een verslechterend effect op de geluidsweergave.
Voor Hifi muziek weergave is Dolby Surround niet geschikt omdat het om kunstmatige effecten gaat die geen enkele relatie hebben met een originele akoestiek.
Zie ook Surround.
Top

Domein, tijds-domein, frequentie-domein
Een (audio) signaal kan op twee verschillende manieren bekeken worden: als golfvorm in het tijdsdomein, of als frequentie spectrum in het frequentie domein.
Let wel: Het gaat om 1 en hetzelfde verschijnsel, dat op verschillende manieren bekene wordt !
Er bestaat een wiskundige methode om de ene voorstelling om te rekenen in de andere (en v.v.): de Fourier transformatie.
In de vorm van een computer programma is deze ook bekend als de FFT (Fast Fourier Transform) of de IFT (Inverse Fourier Transform)
De FFT en de IFT moeten met enige zorgvuldigheid gebruikt worden omdat er wat randverschijnselen zijn die de vertaling ernstig kunnen beinvloeden. Als je daarmee zorgvuldig omgaat kun je het ene domein perfect omrekenen in het andere.
Top

Doordrukken
Bij een analoge band opname (band recorder, tape deck, casette deck) kan een sterk signaal op de band een magnetisatie veroorzaken in de voorliggende of nakomende windingen op de bandhaspel. Bij het afspelen kan dit hoorbaar worden als een echo achteraf, maar ook voorafgaand aan het eigenlijke geluid.
Er is erg weinig aan te doen. Digitale band systemen hebben er geen last van.
Top

Doorlussen
Meerdere apparaten aansluiten op dezelfde signaalbron, zodanig dat het signaal langs of via het ene apparaat naar het volgende in de rij gaat. Het alternatief is een "ster" netwerk waarbij het signaal vanuit de bron direct naar elk apparaat gaat.

Een typisch voorbeeld van een ster netwerk is een bedraad locaal computer netwerk (LAN)  Een typisch doorlusnetwerk is het DMX512 systeem voor de besturing van theater apparatuur.

Audio signalen zoals van een CD-speler naar een versterker mogen in beperkte mate doorgelust worden of in ster vorm naar meerdere apparaten gevoerd worden. De beperking is de totale kabellengte die liefst niet meer dan ca. 10 meter mag worden.

Het doorlussen of anderzins aftakken van een TV antennesignaal is af te raden Dit gaat vrij snel ten koste van de beeldkwaliteit. Zie dan het begrip "Splitter" of "Splitser".   

Top

Doppler effect, Doppler vervorming

We kennen het Doppler effect vooral van de voorbijrijdende politie- brandweer- of amulance auto met sirene. Als de auto komt aanrijden worden de geluidsgolven a.h.w. in elkaar gedrukt en lijkt de toon hoger; als de auto van je af rijdt worden de geluidsgolven "uitgerekt" en wordt de waargenomen toon lager.
Dit zelfde effect kan ook optreden in luidsprekers,  In het bijzonder luidsprekers die de zeer lage frequenties moeten weergeven en ook nog vrij veel hogere tonen doen. De "bron" voor de midden en hoge tonen beweegt dan heen-en weer in het tempo van de bas. Bedenk dat de conus uitslag bij basluidsprekers meestal aanzienlijk is.
Er treedt zodoende een vervorming of vertroebeling op van de hogere tonen. We noemen dit Doppler vervorming. Dit is 1 van de redenen om verschillende luidsprekers (chassis) te gebruiken voor de verschillende frequentie gebieden, en vooral de scheidingsfrequentie voor de basluidspreker niet al te hoog te kiezen.

Top


Draadgewonden, Wire wound
Een bepaalde uitvorings vorm van weerstanden. Meestal gaat het om weerstanden die een wat groter vemogen kunnen verwerken. (1 tot tientallen of honderden watts)
Draadgewonden weerstanden hebben een wat grotere zelfinductie, maar ze zijn veel beter bestand tegen kortstondige overbelasting dan bijv. metaalfilm weerstanden.
Top

Draadloos

In de audio sector zien we steeds meer draadloze systemen komen. Al geruime tijd is er de draadloze hoofdtelefoon, en bij de zeer populaire surround luidspreker systemen is er een groeiend aantal te koop met draadloze overdracht van het signaal. (er wel een snoer naar het stopcontact nodig)

De systemen die berusten op Infra-Rood overdracht geven nog wel eens onderbrekingen als er iemand of iets tussen de apparaten staat. Systemen die met radio-frequente techniek werken, zoals "bluetooth" hebben dat nadeel niet.

Top


Draaggolf
Zie Carrier
Top

Drain
(engels) Lett: afvoer
1 van de elektroden van een veldeffect transistor. Als je een veldeffect transistor vegelijkt met een elektronenbuis, dan is de drain de anode.
Top

Drain wire
De ongeisoleerde draad die in sommige afgeschermde kabels meeloopt om overal contact te maken met de afscherming. Je ziet deze constructie vooral als er een folie gebruikt is als afscherming, maar ook in gevlochten mantels zie je ze wel.
De drain wire moet altijd samen met de afscherming aangesloten worden.
Top

Drieweg systeem
Luidspreker systeem met 3 (groepen) luidsprekers. Laag, midden, hoog.
Top

Drift
Het verschijnsel dat de DC-instelling van een elektronisch circuit verloopt in de tijd of (vooral) met de temperatuur.
In audio apparatuur is drift zelden een probleem omdat er geen doorgifte van DC-signalen plaats vindt.
Het enige deel van een (transistor) audio versterker dat enigermate gevoelig kan zijn voor temperatuur verloop is de ruststroom instelling van de eind transistoren. Bij een te lage russtroom kan er cross-over vervorming optreden. In een goed versterker ontwerp is de ruststroom instelling d.m.v. een eenvoudig circuitje onafhankelijk gemaakt van de temperatuur.
Top

Driver
In High-end HiFi kringen wordt er meestal een (losse) luidspreker mee bedoeld. Soms echter een eindversterker.
Het woord driver is meer een mode-woord dan dat het een speciale betekenis heeft.
Top

Drijvende komma
In de digitale techniek een methode om getallen met cijfers achter de komma te noteren.
Eng: Floating Point. Er bestaan diverse formaten. Het voordeel ervan is dat met een beperkt aantal bits een enorm groot getallen bereik bestreken kan worden. bijv: 10exp-400 tot 10 exp+400 (dit laatste is veeeeeel meer dan het aantal atomen in het hele universum)
Tegenstellingen : Vaste komma, Hele getallen, Fixed point, Integer
Digitaal audio werkt meestal in hele getallen of integer, omdat het benodigde getalbereik tamelijk bescheiden is.
Top

DSP
Digital Signal Processor.
Een component of apparaat dat 1 of andere signaalbehandeling uitvoert met digitale middelen.
Te denken valt aan kunstmatige akoestiek en de signaalbehandeling van Dolby Surround en verwante compressie/expansie technieken.
Veelal wordt er ook gedoeld op een gespecialiseerde microprocessor die in samenhang met A/D en D/A omzetters analoge signalen kan behandelen, bijvoorbeeld in (industriele) regelprocessen.
Top

DTS
Digial Theatre System. Een formaat voor een digitaal signaal dat door een geschikte decoder omgezet kan worden naar het 5.1 of 7.1 rondom geluid bij DVD multikanaal geluids weergave.
Top

Dubbel blind
Een test methode die vooral gebruikt wordt bij het testen van medicijnen. Het "dubbel" betekent hier dat noch de patient, noch de behandelaar weet of de patient het echte medicijn of de placebo (nep middel) toegdiend krijgt. Het is immers vaak de behandelaar die rapporteert over de evt. vooruitgang van de patient, en ook deze mag niet beinvloed worden door positieve of negatieve verwachtingen.
Bij luistertests is het meestal onpraktisch om ook degene die de apparatuur bedient niet te laten weten wat er getest wordt, maar er moet wel voor gezorgd worden dat die persoon het luisterpanel niet opzettelijk of ongewild kan beinvloeden. Zie ook blind testen.
Top

Dubbel-T, dubbel-t filter.
De dubbel-T schakeling is een implementatie van een band-sper filter; een filter dat een bepaalde frequentie onderdrukt, maar hogere en lagere frequenties doorlaat.
In de audio praktijk kom je zulke filters niet gauw tegen; bovendien is de schakeling niet erg gewild omdat de toleranties op de weerstand- en condensator waarden nogal kritisch zijn, zeker als je een goede onderdrukking van die ene frequentie wilt.
Top

Duur, duurder, duurst
In High-end Hifi land betekent duur altijd dat het ook beter is. Logisch, want waarom zou het anders zo duur zijn?
Probeer eerst uit te vinden of "beter" ten goede komt aan de geluidskwaliteit, of slechts aan de portemonnee van de verkoper.
Top

DVD
Afkorting van: "Digital Versatile Disk". Een verdere ontwikkeling van de CD, waarbij er allerlei combinaties van audio, video en computerdata op een CD-achtige schijf kunnen staan.
Er zijn mogelijkheden voor multikanaal stereo.
Voor wat betreft Hifi moet het systeem zich nog bewijzen. Medio 2002 is DVD prominent aanwezig in de platenwinkels en videotheken, vooral voor speelfilms en spellen (games)
Top

Dwarskracht, -compensatie
Bij een vinyl-platenspeler ontstaat er een radiaal gerichte kracht op de naald, omdat de arm niet zuiver volgens een raaklijn aan de groef staat.
Deze dwarskracht wordt bij de betere platenspelers gecompenseerd door een veer of een gewichtje dat de arm enigszins naar buiten trekt.
Zie Dwarscompensatie
Top

Dwepen, Dweperij

In o.m. de High-end-hifi-wereld het ongegrond uiten van een voorkeur voor een bepaald merk of type apparatuur. Er is een gebrek aan kritisch bekijken van de te maken keuzes, en meestal ook een gebrek aan kennis van de technische achtergronden. De voorkeur wordt ingegeven door emoties, en niet (meer) door objectieve overwegingen.

Top 

Dyne
Een ouderwetse maat voor een kracht.
1 dyne is 1e-5 Newton, oftewel ca. 1 milligram
Top

Dynamiek
Het verschil of (beter) de verhouding in geluidssterkte tussen de zachtste en de luidste passages in een muziekstuk of een opname.
Dynamiek wordt altijd uitgedrukt in dB.
Soms wordt er gedoeld op de verhouding tussen het luidste signaal wat weergegeven kan worden en de ruis van het systeem, bij afwezigheid van een signaal. In dat geval zou het begrip ruisafstand toepasselijker zijn.
In de praktijk is de dynamiek van een muziek opname zelden groter dan zo'n 50 dB, en meestal veel minder. Dat komt eerstens omdat de dynamiek in de concertzaal maar zelden veel groter is, tweedens omdat we in de huiskamer zo'n grote dynamiek niet kunnen hebben. De opneem technici houden daar (hopelijk op een goede manier) rekening mee.
Reken maar mee: In een stille woonkamer heb je ca. 40 dBa achtergrond geluid. Stel dat je de zachtste passages daar bovenuit wilt horen, dan zet je je volume regelaar zo dat die op 50 dBa klinken. De hardste passages komen dan op 100 dBa, dat wil zeggen, het volume van een voorbij denderende vrachtwagen. Je buren en je huisgenoten zullen daar doorgaans niet blij mee zijn.
Bedenk ook dat de signaal-ruis afstand van het vinyl-platen systeem (de LP) niet meer dan ca. 45 dB was. Veel hifi liefhebber zijn daar nog steeds dolgelukkig mee......
Kijk ook hier.
Top

Dynamiek compressie / expansie
Methode om de ruis te verminderen.
Bij opnemen of uitzenden wordt de dynamiek gecompimeerd, samen geperst. De zachtste passages worden sterker uitgezonden of opgenomen dan zou moeten.
Bij de weergave worden zachte passages extra zacht weergegeven, zodat alles weer klopt.
De bedoeling is steeds om de ruisbijdrage van het opslag medium of het zend-ontvang proces te verminderen. Zie ook bij Dolby A, B, C enz.
Een andere toepassing is om te zorgen dat alle muziek even hard klinkt. Bijvoorbeeld: Classic FM gebruikt sterke dynamiek compressie om te zorgen dat alles ongeveer even hard klinkt. Voor in de auto is dat wel handig, maar bij thuis luisteren gaat het gauw vervelen.
Top

Dynamisch
Veranderlijk.
Soms is bedoeld: "magneto-dynamisch", d.w.z. dat er een magneet beweegt. (bijv. bij een pick-up element)
Met de term "Dynamisch bereik" wordt meestal het signaal-sterkte bereik bedoeld van een bepaald signaal.
Als het om apparaten gaat wordt meestal de "signaal-ruis verhouding" bedoeld.
Top

Home